Περί Θεάτρου – Γράφει ο Γιάννης Γαβρίλης για την παράσταση “ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΛΟΥΝΑΣΑ” του Μπράιαν Φρίελ σε σκηνοθεσία του Νίκου Δαφνή στο Θέατρο Κάτω από την Γέφυρα

Ο Ιρλανδός Μπράιαν Φρίελ ( Ιανουάριος 1929 – Οκτώβριος 2015 ) έχει χαρακτηριστεί ως ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους θεατρικούς συγγραφείς. Τα έργα του γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στην Μ. Βρετανία και στην Ιρλανδία, αλλά και σε παγκόσμια κλίμακα.

Ένα από τα σημαντικότερα έργα του είναι το ‘’Χορεύοντας στη Λούνασα’’ του 1990, (βασιζόμενο στην ζωή της μητέρας του και των θειών του) που κατά την διάρκεια των παραστάσεων του, απέσπασε μια σειρά από βραβεία. Την ίδια χρονιά ανεβαίνει στη θεατρική σκηνή του Θεάτρου ‘’ Αμπεϊ’’ του Δουβλίνου, για να συνεχιστεί στο Εθνικό Θέατρο του Λονδίνου το 1991 όπου κερδίζει το  βραβείο  Olivier. Συνεχίσει  στο Θέατρο Phoenix και στο  Garrick, και εν συνεχεία στο  Θέατρο Plymouth του Μπρόντγουει (2011) , όπου κέρδισε το βραβείο Tony ( και υποψηφιότητα για το βραβείο Drama Desk). Από το 1999 μέχρι το 2025 συνέχισε να παίζεται ανελλιπώς σε Ιρλανδία, Λονδίνο, Ρώμη, ενώ το 1998 μεταφέρεται στην μεγάλη οθόνη σε σκηνοθεσία Πατ Ο’ Κόνορ με πρωταγωνίστριες την Μέριλ Στριπ και την Μπρίν Μπρέναν η οποία τιμήθηκε με το βραβείο Ιρλανδικού Κινηματογράφου και Τηλεόρασης Καλύτερου γυναικείου ρόλου.

Στην Ελλάδα ανέβηκε για πρώτη φορά την θεατρική περίοδο, 1993-1994 στο Εθνικό Θέατρο και συνεχίστηκε να παίζεται σε διάφορα θέατρα της χώρας μας, αλλά και στην Κύπρο, μέχρι το 2022.

Η υπόθεση:

Βασικό πρόσωπο του έργου ο νεαρός Μάικλ, νόθος γιός της Κρίς, της μιας από τις ανύπαντρες αδελφές Μάντι (Κέιτ, Μάγκι, Άγκνες, Ρόζι) που μετά από χρόνια επιστρέφει στο σπίτι στην περιοχή του Μπάλιμπεκ ( φανταστική περιοχή. Να σημειωθεί ότι ο Φρίελ , έχει δημιουργήσει στο έργο του την συνθήκη της αφήγησης από το παρελθόν, τον Αύγουστο του 1936,  όταν ο Μάικλ ήταν επτά χρονών και τον εμφανίζει επί σκηνής και ως παιδί και ως τωρινό πλέον νεαρό και ως αφηγητή που μέσω της αφήγησης ξεδιπλώνεται όλη η τότε ζωή των πέντε αδελφών). Καθώς η Μνήμη κυριαρχεί, προστίθενται (περιγράφονται, εμφανίζονται επί σκηνής) και άλλα άτομα, όπως ο θείος πάτερ Τζάκ, που έχει επιστρέψει από την Ουγκάντα (πάσχει από άνια). Εκδιώχθηκε λόγω του προσηλυτισμού του στα ειδωλολατρικά έθιμα των ιθαγενών και (όπως αναφέρεται ξεκάθαρα, στην συγκεκριμένη παράσταση ο κειμενικός υπαινιγμός του  Φρίελ, για την στενή σχέση του με τον υπηρέτη του, τον ιθαγενή Οκάουα, τον οποίο ο πάτερ Τζάκ τον αναφέρει περιγράφοντας, αναπολώντας την ζωή του εκεί,  ως (ερωτικό) σύντροφό του). Εμφανίζεται όμως και ένας ακόμη άντρας. Είναι ο γυναικάς και όμορφος Τζέρι, πατέρας του Μάικλ, που ως επισκέπτης έρχεται και δημιουργεί αναστάτωση στις πέντε αδελφές, πόσο μάλλον στην ίδια της Κρίς που της προτείνει, μάλλον επιπόλαια, γάμο. Πόσο δε και στην άλλη αδελφή, την Άγκνες (κρυφά ερωτευμένη με τον Τζέρι). Τις ισορροπίες και τις συμπεριφορές στα πλαίσια του Καθολικισμού (έμμεση αναφορά του Μπράιαν Φρίελ στη καταστροφική διαμάχη των Καθολικών και Προτεσταντών της Ιρλανδίας) προσπαθεί να κρατήσει η αυστηρή και μεγαλύτερη σε ηλικία από τις άλλες, Κέιτ που εργάζεται (η μόνη από τις αδελφές) ως δασκάλα. Όλα όμως θα πάρουν άλλον δρόμο. Αφορμές;; Ένα ραδιόφωνο, που γράφει μια ταμπέλα του ‘’Μαρκόνι’’ και έτσι το καλούν να παίξει, συνεχόμενα, μιας και μια μεταδίδει και άλλοτε όχι Ιρλανδέζικη μουσική. Και από την άλλη η παγανιστική αρχαίας Κέλτικης προέλευσης γιορτή, που αναβιώνει κάθε τέλος του καλοκαιριού, της Λούνασας ( αναφέρεται ως γυναίκα ή αδελφή του Θεού Λου, θεού του φωτός στην Κέλτικη Μυθολογία και γιορταζόταν κατά την περίοδο του Θερισμού). Που και πως θα βρουν διέξοδο οι αδελφές από την μίζερη και φτωχικά ανυπόφορη ζωή τους. Μια διέξοδος υπάρχει που τον υιοθετούν . Ο ΧΟΡΟΣ. Ο έντονα βακχικός, που εκφράζει και αναδύει καταπιεσμένα συναισθήματα. Που προσφέρει ευτυχία έστω και περιστασιακή. Είναι λυτρωτικός. Είναι ευφρόσυνος. Είναι απογειωτικός και προβάλλει την ελευθερία, πυροδοτεί τη «συνειδητή υπονόμευση της τάξης» (κατά τον συγγραφέα). Αυτόν θα ακολουθήσουν για να μη καταρρεύσουν από την κοινωνική καταπίεση, τη φτώχεια, την ερωτική στέρηση. Για να απογειωθούν, να αντισταθούν, να νοιώσουν ερωτικά επιθυμητές και υπερβολικά όμορφές, κάτι σαν παγανιστικές Θεές.

Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, με προσοχή, ευρηματικότητα, σωστές αναλογίες και έντονο, ενεργειακό ρυθμό, κινείται η παράσταση που παρακολουθήσαμε με έντονο ενδιαφέρον στο θέατρο ‘’Κάτω από την Γέφυρα’’. Αυτή την ιδιαίτερη παράσταση που μας ενθουσίασε, μας συγκίνησε και μας (γιατί όχι) προκάλεσε να γίνουμε συμμέτοχοι στην όλη δράση της. Γιατί ο σκηνοθέτης της, Νίκος Δαφνής, ( και επεξεργασία κειμένου, στην μετάφραση του Νίκου Χουρμουζιάδη) κυρίως αγάπησε το ιδιαίτερο αυτό έργο του Φρίελ, το μελέτησε, το κατάλαβε, και με έναν καθοριστικό τρόπο το έκανε δικό του. Βρήκε έξυπνες σκηνοθετικές προσβάσεις, ώστε να αναδειχθεί όλη η αλήθεια και όλα τα νοήματα (ακόμη και τα κρυμμένα στο ‘’από κάτω κείμενο’’) και να ‘’παίξουν’’, να ‘’κινηθούν’’ χορογραφικά επί σκηνής, στοιχεία που χαρακτηρίζουν το κορυφαίο, σημαντικό και όχι τυχαία βραβευμένο ‘’ Χορεύοντας στη Λούνασα’’. Ο κ. Δαφνής ( με βοηθό την Μαντώ Δαφνή) εδώ, δεν σκηνοθετεί με τον τυπικό ορισμό της σκηνοθεσίας. Ξεπερνάει το ‘’τυπικό’’ και στην κυριολεξία απογείωσε το έργο, προσδίδοντας του την γοητεία, την δυναμική, την βακχεία που το χαρακτηρίζει. Ανέτρεψε τα σκηνοθετικά στεγανά, πρόβαλλε συνειδητά τους χυμούς και τα αρώματα (ακόμη και τις ρωγμές του) που το χαρακτηρίζουν, εκεί στον ‘’πίσω χώρο’’ του θεάτρου του, φέρνοντάς με κατανοητό, πρωτότυπο σκηνοθετικά και με έξυπνες λύσεις, μια διαρκή ενέργεια, έναν συνεχή ρυθμό, αυτή την πραγματική ύπαρξη που ο Μπράιαν Φρίελ καταθέτει και μέσα από τις όποιές οδηγίες του. Ας μου επιτραπεί να γράψω, πως αυτή η παράσταση που παρακολούθησα, είναι από τις ελάχιστές (και σκηνοθετημένες από  καθιερωμένους σκηνοθέτες), που με κράτησε, με συγκίνησε, με έκανε να νοιώσω αυτή την (δυστυχώς) σπάνια πληρότητα  που προσφέρει μια θεατρική παράσταση στον θεατή της.

Θα υπήρχαν όμως όλα αυτά τα στοιχεία αν δεν υπήρχε και η καθοριστική, μελετημένη επίσης και συγκροτημένη συμμετοχική συνεργασία με τον σκηνοθέτη, της Κωνσταντίνας Σαραντοπούλου;. Που δημιούργησε με την αποδοτική τελειομανία που την χαρακτηρίζει, με την γνώση και  εμπειρία που έχει αποκομίσει όλα αυτά τα θεατρικά της χρόνια, τις απαιτούμενες σημαντικές για την δράση του έργου, χορογραφίες, αυτές που είναι και η πεμπτουσία του. Δυναμικές, ενεργειακές χορογραφίες, που επίσης καθόρισαν την ατμόσφαιρα που διαχέεται επί σκηνής, καθώς και η προσεγμένη μουσική της επιμέλεια με αναφορές στην ιδιαίτερη Ιρλανδική Κέλτικη μουσική παράδοση, αποδυθεί και ενισχύει την ουσιαστική ατμοσφαιρική διάχυση που επιβάλλεται.

Πόσο καίριο είναι δε, ένας σκηνοθέτης να έχει ηθοποιούς που εμπιστεύεται, που επί της ουσίας είναι συνεργάτες, είναι χρόνια μαζί του, (αν όχι όλοι, οι περισσότεροι), ξέρουν τον τρόπο που δουλεύει και… τον εμπιστεύονται. Δουλεμένοι, ‘’ιδρώνοντας την φανέλα’’, κατανοώντας σε απόλυτο βαθμό το συγκεκριμένο έργο στο οποίο αναφερόμαστε, απέδωσαν ο/η καθένας/ μια, με περίσσια προσήλωση και ερμηνευτική δυναμική, τους ρόλους που ενώ ο καθένας έχει την ‘’προσωπικότητα’’ του, είναι όμως παράλληλα και μέρος-μέλος του συνόλου. Ευτυχήσαμε να δούμε ικανότατες ερμηνείες και να παρατηρήσουμε το δύσκολό του να παίρνει μορφή, πόσο μάλλον θεατρική αξία, η υποκριτική συλλογικότητα, καθώς εκ του έργου απορρέων, όλοι / ες οι χαρακτήρες – ήρωες είναι εξαρτώμενοι και συμπάσχοντες, και αντιδρούν πάντα σε σχέση με τον  έχοντα απέναντι του. Υπάρχει (εκ του έργου) η αλληλεξάρτηση, η ‘’πάσα’’ που παίρνει ο ηθοποιός από τον συνάδελφό του. Και έτσι δημιουργήθηκε η όλη ατμόσφαιρα και δυναμική, της παράστασης. Το να ξεχωρίσω κάποιον, κάποια δεν μου το επιτρέπει η συνολική ερμηνευτική απόδοση των…

(αλφαβητικά) Γωγώ Βογάσαρη (Μάγκι), Ελένη Γιαννουλάκη (Κρις), Μαρουσώ Γεωργοπούλου (Άγκνες), Νίκος Καραστέργιος (Μάικλ- παιδί, αφηγητής), Πασχάλης Μερμιγκάκης (πάτερ Τζακ), Θάνος Ρούμπος (Τζέρι), Κωνσταντίνα Σαραντοπούλου (Κέιτ), Κατερίνα Τσεβά (Ρόουζ).

Όλα στην απόλυτη τους πιστότητα.  Όπως το Σκηνικό  και η Ενδυματολογική επιμέλεια της Ελένης Σουμή, οι Φωτισμοί του Νίκου Μαυρόπουλου και της Ηλιάνας Νάντσιου, οι εξαιρετικές φωτογραφίες που συνοδεύουν και αυτό το κείμενο του Σπύρου Περδίου, τα Γραφιστικά της Μαριέτας Ρούσου.  

Μια παράσταση που επιβάλλεται, μεταφέρει με πιστότητα την εποχή της δεκαετίας του 30, που ‘’βακχίζεται’’ και αναδεικνύει με ενέργεια και ένταση το θεατρικό αυτό έργο του Μπράιαν Φρίελ.