‘’Θέατρο, ετυμολογικά προερχόμενο από το ρήμα θεώμαι («βλέπω», «παρατηρώ»). Ως καλλιτεχνικός κλάδος, το θέατρο αφορά τη δημιουργία και την ερμηνεία ιστοριών, πραγματικών ή φανταστικών, οι οποίες παρουσιάζονται ζωντανά ενώπιον κοινού. Ο λόγος και η δράση, οι κυρίαρχες διαστάσεις του Θεάτρου, συνυπάρχουν και αναδεικνύουν τη διττή του φύση ως λεκτικού και σωματικού φαινομένου, όπου ο λόγος και η πράξη συνυπάρχουν, αλληλοεπιδρούν και αλληλοσυμπληρώνονται’’.
Θα ομολογήσω, πως όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούμαι με το θέατρο, έχω αναρωτηθεί, κατά την διάρκεια θέασης παραστάσεων ή και ως ηθοποιός, αν επιτελούνται σε απόλυτο βαθμό τα στοιχεία αυτά που από γενέσεως του, στην Αρχαία Ελλάδα και ως εξέλιξη του Διθυράμβου, το διέπουν. Εξομολογούμενος, καταθέτω πως πολλές φορές έχω απογοητευτεί, άλλες πάλι έχω γοητευτεί.
Παρακολούθησα την παράσταση ‘’ Νίκος Ξυλούρης – ο Αρχάγγελός της Κρήτης’’.
Και εξακολουθώ, ακόμη και τώρα, που γράφω αυτές τις γραμμές, σε ποια στοιχεία της να δώσω προτεραιότητα αξιολογώντας την. Ποια ήταν αυτά που με γοήτευσαν, με κέρδισαν ως θεατή, ‘’κράτησαν’’ επί δυο ώρες περίπου την προσοχή μου, προκάλεσαν και ‘’άγγιξαν’’ το θυμικό μου.
Ήταν το θέμα της παράστασης;
Που για πρώτη φορά, αναπαριστάται επί θεατρικής σκηνής, η πορεία και η ζωή του Νίκου Ξυλούρη, του Ψαρονίκου (παιδί στα Ανώγεια, η πρώτη λύρα του, νεαρούλης να παίζει σε γάμους και πανηγύρια, μόλις 17ρης να δουλεύει σε νυχτερινό κέντρο, το ’58, να γνωρίζει και να παντρεύεται την Ουρανία (Μελαμπιανάκη), την ίδια χρονιά να ηχογραφεί το πρώτο του 45αρακι δίσκο, να ανοίγει το κέντρο ‘’Ερωτόκριτος’’ στο Ηράκλειο, και εκείνη η μεγάλη του δισκογραφική επιτυχία η ‘’Ανυφαντου’’ και η ανάδειξή του από τον Διευθυντή της τότε COLUMBIA, Τάκη Λαμπρόπουλου, ο ερχομός του στην Αθήνα.
Με την καριέρα του ν’ απογειώνεται, με τη συνεργασία του με τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Γιάννη Μαρκόπουλο, τον Χρήστο Λεοντή, τον Ηλία Ανδριόπουλου, τον Λουκά Θάνο, τον Λίνο Κόκοτο, τις εμφανίσεις στις ‘’μπουάτ’’ της εποχής, τα ‘’Ριζίτικα’’ το 1971 και βέβαια την συμμετοχή του το 1973 στην ιστορική παράσταση ‘’Το Μεγάλο μας Τσίρκο’’ του Ιάκωβου Καμπανέλλη και οι βραβεύσεις του. Ο διωγμός του από την Χούντα, η συμμετοχή του στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, μέχρι και το ’79 που αρχίζει τον αγώνα του εναντίον του καρκίνου και τον πρόωρο θάνατο του το 1980).
Τι ήταν αυτό που με συνεπήρε σε αυτή την παράσταση;
Θα ξεκινήσω από το κείμενο. Που είναι απόρροια τετράχρονης, (στην κυριολεξία φιλολογικής έρευνας )με την συμπερίληψη μαρτυρίων, απλών αφηγήσεων κυρίως όμως, με την συμβολή της γυναίκας του Ξυλούρη, της Ουρανίας στην δραματουργία, φτάνει στη σκηνή του Θεάτρου ‘’ΗΒΗ’’, αυτό το σημαντικό θεατρικά, διαμορφωμένο έργο της Ζαχαρένιας Πετράκη.
Τόσο σημαντικό μέσα στην απλότητα του. Τόσο συναισθηματικό ενώ αποφεύγει την παγίδα του να γίνεται ‘’μελό’’. Που φέρνει στο θέατρο μια άλλη συγγραφική πνοή, αυτή της αληθινής αναφοράς στη ζωή και στο πνεύμα, στη θέληση και τις προσδοκίες, στον αγώνα να επιβάλει τα δικά του πιστεύω, την ελευθερία που ένιωθε να φουντώνει μέσα του, την προσπάθεια του να κατανοήσει όσα δύσκολα, στιχουργικά, του έδιναν να τραγουδήσει όντας σχετικά αμόρφωτος, μα με μια πηγαία μεγαλοσύνη, αυτός, ο Ψαρονίκος, που ήρθε και έφερε (και όχι μόνο στο τραγούδι), μια άλλη φωνή, (τη ξεχωριστή δική του), μια άλλη διάσταση, τόσο ανθρώπινη, τόσο ευαίσθητη, μα και τόσο δυναμική, όσο και επική. Περήφανη μα και τόσο ευγενική.
Συνδυάζοντας λοιπόν, ντοκουμέντα, φωτογραφίες, μουσική, κρητικά τραγούδια , η θεατρική γραφή της κ. Πετράκη, συγκροτεί ένα θεατρικό έργο ειλικρινές, χωρίς συγγραφικά τσιτάτα, τόσο απέριττο, τόσο επιβλητικό.
Πως αποδόθηκε αυτή η παράσταση.
Δύσκολό να μεταφέρεις επί σκηνής, αυτή την πορεία, την τόσο ζωντανή, την τόσο καθοριστική, στον χώρο του τραγουδιού, που ακόμη η μνήμη μας για τον Ξυλούρη είναι τόσο έντονη.
Χρειάζεται ένας σκηνοθέτης που και άποψη να έχει και φαντασία, πόσο μάλλον ευρηματικότητα. Και αυτός που σκηνοθέτησε αυτή την παράσταση είναι ο Νικορέστης Χανιωτάκης. Αυτός ο νέος άνθρωπος με το καθάριο, διεισδυτικό βλέμμα, που αποκαλύπτει μια ιδιαίτερη προσωπικότητα, εδώ, δεν ανεβάζει μια ακόμη παράσταση.
Εδώ αποκαλύπτει την πραγματική υπόσταση του Θεάτρου, φέρνει κυρίως την προσωπικότητα του Ξυλούρη και διαθλά αυτό το θεατρικό κείμενο της μητέρας του που το έγραψε, με δέσμες φωτεινές, με ηχητικά απαλά κύματα μέσω των τραγουδιών από τα τόσα που ερμήνευσε ο Ξυλούρης, ενσωμάτωσε στη παράσταση και κάποια παραδοσιακά κρητικά που προβάλουν την απαραίτητη ατμόσφαιρα, δημιουργεί την χρονική διάρκεια, αποκαλύπτει θεατρικά τις επιθυμίες, την ηθικότητα έως και το πνεύμα, αυτού του ερμηνευτή, που έμελλε να μείνει ανεξίτηλο, ακόμη και σε πολιτικό όσο και σε πολιτιστικό επίπεδο.
Σκηνοθέτησε ο κ. Χανιωτάκης μια παράσταση που κυριαρχεί η Ψυχή και όχι τόσο τα δεδομένα της θεατρικής πράξης. Θεωρώ ότι κατάφερε να μεταδώσει αυτό το ζητούμενο του, της μη στείρας περιγραφής, να φωτίσει πτυχές της ζωής του Ξυλούρη, έτσι που ούτε γραφικό να τον παρουσιάζει, ούτε από την άλλη να ‘’εκμεταλλεύεται’’ προς άγραν εντυπωσιασμού, την προσωπικότητα του.
Απλά, εξελίσσονται όλα επί σκηνής. Παριστάνονται κυρίως με μια εξελικτική ειλικρίνεια. Και αυτά δεν μπορούν παρά με πολλή δουλειά να δωθούν. Με μελέτη, και μεράκι, να παίρνουν θεατρική μορφή. Και επιλογή από μεριάς του σκηνοθέτη των σωστών συντελεστών.
Όσο για του ηθοποιούς;
Πως να μην θαυμάσεις, πως να μην χαρακτηρίσεις την ερμηνεία αποθεωτική και απόλυτα πειστική του Αιμιλιανού Σταματάκη που τόσο σκληρά δούλεψε, μελέτησε τον Ξυλούρη, τον ‘’βρήκε’’ και στην παραμικρή του λεπτομέρεια, ερμήνευσε κυρίως την προσωπικότητα του και παράλληλα αυτόν τον ιδιαίτερα προσωπικό τρόπο που τραγουδούσε, που μιλούσε, που συμπεριφερόταν.
Και ο κ. Σταματάκης επί σκηνής είναι ο ίδιος ο Ξυλούρης! Νομίζω ότι αυτός ο ηθοποιός και με εξαίσια φωνή ερμηνευτής, πραγματοποιεί εδώ την σημαντικότερη ερμηνεία, στην θεατρική του πορεία που θα του καθορίσει και τα επόμενα θεατρικά του βήματα. Υπερβατικά καθοριστικός και στην ερμηνεία των τραγουδιών των Ξυλούρη, που πέρασε η ερμηνεία τους εκ μέρους του, στις καρδιές μας. Και έμαθε να παίζει και λύρα!
Σημαντική και η συμμετοχή της Άλκηστις Πρωτοψάλτη που στα νεανικά της χρόνια είχε συνεργαστεί με τον Ξυλούρη. Εδώ έχει τον ρόλο της Ουρανίας ως αφηγήτριας και ερμηνεύει τραγούδια είτε μόνη της, είτε και με το σύνολο των ηθοποιών.(στην ροή της παράστασης την Ουρανία ερμηνεύει η εξαιρετική Ελευθερία Πάλλα, που ‘’δημιουργεί’’ τον θεατρικό χαρακτήρα αυτής της γυναίκας που στάθηκε δίπλα στον Ξυλούρη σε όλη της διάρκεια της πολυσήμαντης ζωής του και καριέρας του ).
Καθοριστικότατες και πειστικότατες και οι ερμηνείες..
Του Μιχάλη Αεράκη. Ερμηνεύει εξαιρετικά τον πατέρα του Ψαρονίκου. Η σκηνή που τον φαντάζεται ο Ξυλούρης στο νοσοκομείο πλέον, να του μιλά, ο κ. Αεράκης της δίνει, σωστή διάσταση, με την εμπειρία του, την σωστή συναισθηματική φόρτιση, χωρίς να καταφεύγει στην ερμηνευτική υπερβολή, χωρίς να γίνεται μελοδραματικός. Εξάλλου δεν θα ταίριαζε και σε έναν Κρητικό.
Ο Μέμος Μπεγνής, ως ο Διευθυντής της COLYMBIA, Τάκης Λαμπρόπουλος, αλλά με την εντυπωσιακή φωνή του να τραγουδά και αυτός δημιουργώντας πειστικότατα χαρακτήρες ονειρικούς και μια ευφρόσυνη θεατρική προσλαμβάνουσα.
Ο Γιάννης Καλατζόπουλος (ο αγαπημένος μικρός στις παλιές ελληνικές ταινίες) επανερχόμενος στην θεατρική σκηνή, επιβάλλεται, στους τρεις ρόλους που καλέστηκε να ερμηνεύσει ( τον πατέρα της Ουρανίας, τον ιδιοκτήτη νυχτερινού κέντρου και έναν γραφικό αξιωματικό της Αστυνομίας επί Χούντας).
Ο Γιάννης Μαθές εντυπωσίασε. Εξαιρετικός ερμηνευτής όχι μόνο στο τραγούδι που ούτως ή άλλως τον γνωρίζουμε, αλλά και ως ηθοποιός κυριαρχώντας ως Σταύρος Ξαρχάκος. Ο κ. Μαθές έκανε και την φωνητική διδασκαλία στους ηθοποιούς.
Μαζί τους, με τις σημαντικές ερμηνείες τους οι… Γιάννης Ασκάρογλου, Ξανθή Γεωργίου, Νίκος Γκέλια, Λίζυ Ξανθοπούλου, Γιάννης Πέτρου, Αναστασία Τσιλιμπίου, Γιώργος Φλωράτος ερμηνεύοντας τις σημαντικές προσωπικότητες.. του Ιάκωβου Καμπανέλη, του Χρήστου Λεοντη, του Χριστόδουλου Χάλαρη, της Τζένης Καρέζη, του Κώστα Καζάκου, που συμπορεύτηκαν καλλιτεχνικά με τον Ξυλούρη, καθώς και χαρακτήρες του συγγενικού του περιβάλλοντος. Συνετέλεσαν καθοριστικά στην μεταφορά επί σκηνής της ζωής και της καλλιτεχνικής πορείας του Νίκου Ξυλούρη…
Όπως και…
- Οι ατμοσφαιρικοί φωτισμοί της πολύπειρης Κατερίνας Μαραγκουδάκη.
- Οι προβολές (video art), που αναπαριστούσαν εξωτερικούς χώρους, εσωτερικά σπιτιών, γειτονιές, κέντρα διασκέδασης, της Βικτώριας Βελλοπούλου.
- Τα σκηνικά του σημαντικού σκηνογράφου Μανώλη Παντελιδάκη.
- Ο σχεδιασμός των κοστουμιών της Ιωάννας Καλαβρού.
- Η επιμέλεια στις χορογραφίες και στην κίνηση της Έλενας Γεροδήμου.
- Η σημαντική συμμετοχή του Ross Daly στη μουσική επιμέλεια του Κρητικού προγράμματος.
- Επίσης καθοριστική η συμμετοχή του Ανδρέα Κατσιγιάννη στις νέες ενορχηστρώσεις κάποιών από τα πολλά τραγούδια που ερμήνευσε ο Ξυλούρης και την Μουσική Διδασκαλία και παίζοντας… και σαντούρι… και διευθύνοντας την ζωντανή ορχήστρα.
- Κρητική μουσική και τραγούδι: Μαθιός και Ραφαήλ Δαμουλάκης.
Κλείνοντας θα αρκεστώ στα λόγια του Νικορέστη Χανιωτάκη ως επίλογο.
“Σε μια εποχή αντιποιητική, σε καιρούς σκοτεινούς, συναντάμε μια μορφή φωτεινή, μια φωνή αμόλυντη. Συναντάμε τον Ψαρονίκο, τον Αρχάγγελο απ’ τα Ανώγεια, το αηδόνι όλης της Ελλάδας. Η επανασύνδεση με τις ρίζες μου, με την Κρήτη, έγινε με τον πλέον ιδανικό τρόπο: εξιστορώντας τη ζωή του Νίκου Ξυλούρη”.
Παραστάσεις:
Τετάρτη 19:00
Πέμπτη 20:00
Παρασκευή 21:00
Σάββατο 18:00 & 21:00
Κυριακή 19:00
Έξτρα παραστάσεις:
Δευτέρα και Τρίτη στις 20:00 στις 22- 23, 29-30 Δεκεμβρίου και 5-6 Ιανουαρίου.
Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/ksylouris/
