Πριν από 200 χρόνια, το έτος 1816, πέντε νέοι συναντιούνται σε μια βίλα στη Λίμνη της Γενεύης (Genfersee). Είναι εύποροι, εκκεντρικοί και πεινασμένοι για γνώση. Ο Λόρδος Bayron, o John Polidori, η Claire Clairmont, ο Percy Bysshe Shelley και η Mary Shelley. Εκείνη η χρονιά είναι γραμμένη στην ιστορία, λόγω της έκρηξης του ηφαιστείου Tambora, ως το «έτος χωρίς καλοκαίρι». Η έκρηξη του ηφαιστείου ήταν τόσο ισχυρή έφερε το χειμώνα πριν την εποχή του. Η χρονιά καταγράφηκε ως η ψυχρότερη του 19ου αιώνα και ως η πιο κρύα στην ιστορία. Η τέφρα που σηκώθηκε μετά την έκρηξη εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο και προκάλεσε την πτώση της θερμοκρασίας καθώς εμπόδιζε το φως του ήλιου.
Λόγω αυτών των εξαιρετικά δυσμενών καιρικών συνθηκών, η παρέα των νέων δεν μπορούν να εγκαταλείψουν το σπίτι. Οι μέρες είναι βροχερές, σκοτεινές, θυελλώδεις και κρύες. Έτσι περνούν τον χρόνο τους διαβάζοντας λογοτεχνικές ιστορίες τρόμου. Τη νύχτα της 13ης Ιουνίου του 1816 ο καιρός για άλλη μία φορά τους μαζεύει γύρω από το τζάκι. Οι αστραπές και το ομιχλώδες τοπίο της λίμνης αλλά και η ανία δεν αργούν να γεννήσουν στον Λόρδο Bayron την ιδέα που προτείνει στην ομήγυρη: Αντί να διαβάζουν τα έργα άλλων να γράψει ο καθένας τη δική του ιστορία τρόμου με σκοπό να τη διαβάσουν μεταξύ τους. Ένας από αυτούς παίρνει την ιδέα πολύ σοβαρά…
Εκείνη η νύχτα ήταν η αφορμή μιας σύλληψης που θα γεννούσε ένα από καλύτερα Best Seller του αιώνα. Τον Frankenstein της Mary Shelley! Ένας μύθος που για τα επόμενα διακόσια χρόνια δεν θα άφηνε ασυγκίνητους τους δημιουργούς των τεχνών και των επιστημών. Ταινίες, θεατρικά, κόμικς, ψυχιατρικές αναλύσεις και άλλα.
Η πρώτη έκδοση του βιβλίου πραγματοποιήθηκε την 1η Ιανουαρίου του 1818 χωρίς το όνομα της συγγραφέως, μιας και η εποχή δεν ωφελούσε τις γυναικείες γραφές και μάλιστα σ’ αυτό το είδος. Οι εκδότες δεν έδειχναν ενδιαφέρον στην ιστορία της νεαρής Mary. Tους φαινόταν αρκετά ακραία. Μόνο ένας μικρός εκδοτικός οίκος με ήδη κακή φήμη προχώρησε στη δημοσίευση της. Οι κριτικές που έλαβε η δουλειά της τότε ήταν ανάμικτες. Οι περισσότερες όμως χλεύαζαν το βιβλίο για καταφανή βλασφημία.
Τελικά στις 11 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς το βιβλίο με την ιστορία του ευαίσθητου πλάσματος χωρίς όνομα εκδίδεται την υπογραφή της Shelley.
Η πρώτη ταινία
Η πρώτη κινηματογράφηση του υλικού κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους το 1910. Υπεύθυνος για τον Frankenstein ήταν ο παραγωγός Thomas Alva Edison, του οποίου η εταιρεία Edison Manufacturing Company παρήγαγε δεκάδες ταινίες κάθε χρόνο. Η ταινία είναι βωβή και έχει διάρκεια 12 λεπτών.
Από εκεί και πέρα ένας καταιγισμός φιλμογραφίας καταγράφεται εστιάζοντας κυρίως στο θέμα της δημιουργίας νέας ζωής από τον άνθρωπο. Στην προκειμένη από τον Victor Frankenstein. Με αυτό ως αφορμή η ουσία του βιβλίου θυσιάστηκε τις περισσότερες φορές σε φθηνές παραγωγές σπλάτερ ταινιών. Κινηματογραφήσεις με θέματα επιστημονικής φαντασίας από το Χόλιγουντ μέχρι και τη Γερμανία που παρουσίαζαν ένα τέρας με δολοφονικές διαθέσεις. Τόσο επιφανειακά γινόταν ο σχολιασμός του θέματος που η πλειοψηφία των θεατών δεν παρατηρούσε καν πως Frankenstein δεν είναι το όνομα του τέρατος άλλα του επιστήμονα που το έφτιαξε.
Ο Frankenstein της Mary Shelley είναι ένα διαχρονικό δράμα. Και μόνο ως δράμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Η συγγραφέας παρόλο το νεαρό της ηλικίας της έγραψε ένα αριστούργημα. Η τέχνη και η ωριμότητα της γραφής και της σκέψης της, ο λόγος της, οι προβληματισμοί και θεματολογία της για την εποχή, καθιερώνει δίκαια το βιβλίο της ως ένα των σημαντικότερων βρετανικών μυθιστορημάτων ύστερα από ψηφοφορία 82 παγκόσμιων κριτικών λογοτεχνίας και επιστημόνων.
Δεν θα σταθώ προσωπικά όμως, παρά μόνο σ αυτό που δημιουργεί τη σύνθεση του δράματος και θεωρώ άξιο να συγκριθεί ως ένα μεγάλο βαθμό με κείμενο αρχαίας τραγωδίας.
Στο βιβλίο ο ανήσυχος και μελετηρός φοιτητής Victor Frankenstein εμπνέεται, πειραματίζεται και καταφέρνει να δημιουργήσει έναν νέο άνθρωπο από μέλη και ζωτικά όργανα νεκρών. (αναφορά στην αλαζονεία από τη μία του ανθρώπου να γίνει όμοιος με το Θεό και στην αέναη μάχη του να νικήσει το θάνατο.)
Όταν ο Frankenstein ολοκληρώνει το έργο του και το βλέπει ζωντανό, τρομάζει και αηδιάζει τόσο πολύ από την άσχημη μορφή του πλάσματος που ο ίδιος του έδωσε που το απορρίπτει και το εγκαταλείπει χωρίς δεύτερη σκέψη. Η φρίκη του είναι τόσο μεγάλη που στη συνέχεια αρρωσταίνει και πέφτει στο κρεβάτι για μέρες. (η συγγραφέας χωρίς να το φωνάζει μας σχολιάζει την επιφανειακή εκτίμηση των πραγμάτων: Ο Frankenstein έχει μόλις καταφέρει τη δημιουργία ανθρώπινης ζωής. Πάραυτα δεν στέκεται στο σ’ αυτό το σπουδαίο γεγονός αλλά στην άσχημη μορφή του δημιουργήματος του)
Το τέρας όπως το αποκαλεί ο ίδιος ο ‘’πατέρας του’’, βιώνοντας την πρώτη και σημαντικότερη απόρριψη του, εξαφανίζεται και από τότε προσπαθεί περιπλανώμενο να επιβιώσει στα άγρια δάση τρώγοντας καρπούς των δέντρων. (Ακόμη κι εδώ η Shelley με τη λεπτομέρεια της διατροφής του ομαλοποιεί τη μορφή του.)
Το πλάσμα αυτό κατά τη διάρκεια της απομονωμένης “ενηλικίωσής” του στο δάσος, παρακολουθώντας κρυφά τη ζωή μιας οικογένειας χωρικών, συνειδητοποιεί όχι μόνο ότι δεν έχει όνομα αλλά δεν έχει τίποτα. Ούτε πατρίδα, ούτε σπίτι. Μα αυτό που τον καταρρακώνει πιο πολύ απ’ όλα, είναι που δεν έχει συντροφιά. Δεν έχει αγάπη. Παρατηρεί τις ζωές των άλλων βλέπει πως ακόμη και τις μοιράζονται και μέσα από αυτή τη διαίρεση βρίσκουν χαρά και παρηγοριά. Αντίθετα αυτό το φιλεύσπλαχνο ‘’τέρας’’ που σε κάθε ευκαιρία προσπαθεί να τους βοηθήσει όλους δέχεται μόνο απόρριψη, χλευασμό, προπηλακισμούς και πετροβολισμό. Καμία θυσία του, κανένας κόπος δεν αναγνωρίζεται. Μαθαίνει να διαβάζει και να μιλάει για να καταλάβει και να καταφέρει να έρθει κοντά στη συντροφιά μα οι άνθρωποι μένουν μόνο στην ‘’αποκρουστική’’ εικόνα του που δημιούργησε ένας συνάνθρωπός τους καταδικάζοντας τον χωρίς τη θέλησή του σε παντοτινή μοναξιά και δυστυχία. Δεν του δίνουν ούτε την ευκαιρία να μιλήσει, να τους πει και να τους δείξει τι νιώθει και πως η μορφή του δεν έχει σχέση με την καλοσύνη του.
«Είμαι μόνος και δυστυχισμένος. Κανένας άνθρωπος δεν θέλει να έχει σχέση μαζί μου.» λέει στον Frankenstein όταν τον συναντά. Σε άλλο σημείο εξομολογείται στον τυφλό χωρικό που ελπίζει στη συμπόνια του: ‘’Είμαι ένα άτυχο και έρημο πλάσμα. Πάνω στη γη δεν έχω ούτε συγγενή ούτε φίλο’’
«… παντού βλέπω ευδαιμονία, απ ‘όπου μονάχα εγώ είμαι αμετάκλητα αποκλεισμένος. Ήμουν καλοπροαίρετος και καλός, η δυστυχία με έκανε τέρας…»
Αυτή η δυστυχία και η απογοήτευση ξύπνησαν στο πλάσμα το συναίσθημα της εκδίκησης. (Και εδώ η Shelley υπογραμμίζει όχι μόνο πως η έλλειψη αγάπης μεταμορφώνουν αρνητικά αλλά και πως όπου υπάρχει έστω και κομμάτι ανθρώπινης φύσης ενυπάρχει σ αυτήν το καλό και το κακό που αναλόγως με τι τροφοδοτούνται, εκφράζονται.)
Για να εκδικηθεί λοιπόν το δημιουργό του δολοφονεί αυτούς που αγαπάει. Έτσι θα νιώσει και αυτός αυτά που ο ίδιος νιώθει.
‘’Πίστεψε με Frankenstein, ήμουν καλοπροαίρετος. Η ψυχή μου ακτινοβολούσε από αγάπη και ανθρωπιά. Όμως δεν είμαι μόνος, απαίσια μόνος; Εσύ ο πλάστης μου, με αποστρέφεσαι. Τι μπορώ να ελπίζω από τους άλλους, που στο κάτω – κάτω δεν μου χρωστούν τίποτα…. Αυτούς τους μαύρους ουρανούς τους χαιρετίζω γιατί μου φέρονται καλύτερα απ’ ότι οι συνάνθρωποί σου’’
Για να σταματήσει να κάνει κακό ζητάει από τον πλάστη του να του φτιάξει ένα πλάσμα όμοιο με αυτόν: ‘’ Πρέπει να πλάσεις μία γυναίκα για μένα που μαζί της θα μπορώ να ανταλλάξω τα συναισθήματα που είναι απαραίτητα στην ύπαρξή μου… Ζητάω ένα πλάσμα άσχημο όπως και εγώ.. θα είμαστε δύο τέρατα, ξεκομμένα από τον άλλο κόσμο μα εξαιτίας αυτού του πράγματος θα είμαστε ενωμένοι ο ένας με τον άλλο. Οι ζωές μας θα είναι άκακες και απαλλαγμένες από τη δυστυχία που τώρα νιώθω. Αχ πλάστη μου κάνε με ευτυχισμένο…’’
Οι λέξεις δυστυχία και μοναξιά είναι οι πιο ειπωμένες από το πλάσμα σ όλη τη διάρκεια του λόγου του. Και αλήθεια ανέκαθεν η απόρριψη ήταν και είναι φαινόμενα συνηθισμένα στη συμπεριφορά των ανθρώπων. Εύκολα απορρίπτουν το διαφορετικό που θεωρούν ότι δεν τους ταιριάζει. Τον άσχημο, τον αδύναμο, τον ανάπηρο, τον ομοφυλόφιλο, τον αγράμματο , τον φτωχό.
Ο Frankenstein δεν είναι απλά ένα μυθιστόρημα. Είναι καταγραφή συναισθημάτων. Είναι το κυνήγι της ευτυχίας. Η αναζήτηση της αποδοχής. Η προσπάθεια να καταστραφεί δια παντός η απώλεια…
Η Mary Shelley 11 μέρες μετά τη γέννησή της χάνει τη μητέρα της. Θεωρεί τον εαυτό της υπεύθυνο το θάνατό της. Η ενοχή αλλά και η έλλειψη της μητρικής αγκαλιάς τη στοιχειώνει. Δεν είναι τυχαίο πως η απώλεια είναι διάχυτη σ’ όλο το κείμενο ως τιμωρία και ως τέτοια τη μεταφέρει (ή τη μοιράζεται) με τον κεντρικό της ήρωα τον Frankenstein που μικρός χάνει και αυτός τη μητέρα του. Ίσως η βαθύτερη ελπίδα της ίδιας που αντανακλάται στον ήρωα της να είναι η επαναφορά της ζωής, η ιδεατή επαναφορά των χαμένων προσώπων. Η κατάλυση του θανάτου και του πόνου που αυτός προκαλεί. Άλλωστε στο βιβλίο από την πρώτη έως και την τελευταία σελίδα η επιδίωξη της γνώσης και της επιτυχίας σκιάζονται από τη μοναξιά και το θάνατο που είναι δυνατότεροι από την επιστήμη όσο και αν η τελευταία προσπαθεί να επικρατήσει με πλαστά μέσα και ανεπιτυχείς προσπάθειες.
Η λύση για την ευτυχία των ανθρώπων είναι μέσα τους. Ξεκινάει καταρχάς από την αποδοχή ότι δεν είμαστε άτρωτοι και πορεύεται με την αγάπη, την κατανόηση και τον σεβασμό μεταξύ μας. Όσο επιδιώκουμε επηρμένα να υποτιμάμαι τη γαλήνη της απλότητας και της επικοινωνίας τόσο θα δημιουργούμε αντί για ζωή, τέρατα.
Η Mary Shelley παρά τα 16 της χρόνια κατέγραψε τη μικρογραφία μιας κοινωνίας με προφητικό, άμεσο και συν-κινητικό λόγο.
Ο Frankenstein έκλεισε 200 χρόνια από την έκδοσή του αλλά το τέρας του θα μείνει άχρονα στον εκβιαστικά δοσμένο μας χρόνο.
