21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2026 – ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ
ΚΟΥΝΟΥΠΗΣ: Άντρες και γυναίκες. Προσοχή. (…) Εγώ και η κομπανία μου ερχόμαστε από το θέατρο των μπουρζουάδων, απ’ το θέατρο των κόντηδων και των μαρκησίων, ένα θέατρο από χρυσάφι και κρύσταλλα, όπου οι άντρες πάνε για να κοιμηθούν και οι κυρίες… για να κοιμηθούν επίσης. Εγώ και η κομπανία μου ήμαστε κλεισμένοι εκεί. Και δε μπορείτε να φανταστείτε σεις, πόσο υποφέραμε! Όμως μια μέρα είδα απ’ την τρυπίτσα της πόρτας, ένα αστέρι που τρεμόπαιζε σα μια ολόφρεσκη βιολέτα από φως. Άνοιξα το μάτι μου όσο πιότερο μπορούσα – το δάχτυλο του ανέμου ήθελε να μου το κλείσει πάλι – και κάτω απ’ τ’ αγέρι ένα ποτάμι χαμογέλαγε, αυλακωμένο απ’ αργοσάλευτες βάρκες. Τότε, ειδοποίησα τους φίλους μου, και το σκάσαμε για τους κάμπους, για να βρούμε τους ανθρώπους τους απλούς, για να τους δείξουμε τα πράματα, τα θαματάκια ετούτου του κόσμου. (…) Και τώρα… αγέρα! Φύσηξε πάνω σε τόσα πρόσωπα κατσουφιασμένα, πάρε τους στεναγμούς και πήγαινέ τους στην κορφή εκείνης της βουνοσειράς (…)
«Οι Φασουλήδες του Κατσιπόρα»
Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
Απόδοση: Κώστας Ζαρούκας
Από την Comedia dell’ arte μέχρι τον λαϊκό Καραγκιόζη, από το κουκλοθέατρο του Λόρκα μέχρι τον «Συναγωνιστή Κουκλοθέατρο» Νίκο Ακίλογλου στο θέατρο του Βουνού, από την «Ντενεκεδούπολη» της Ευγενίας Φακίνου μέχρι τους Bread and Puppets, το κουκλοθέατρο υπήρξε η μορφή που εγκατέλειπε το «θέατρο των μπουρζουάδων» για να πάει στους «ανθρώπους τους απλούς». Σήμερα, που ο μισός πλανήτης φλέγεται, που οι λαοί χύνουν το αίμα τους για τα συμφέροντα των λίγων, το κουκλοθέατρο συνεχίζει να συντροφεύει, να ψυχαγωγεί, να πεισμώνει τους «απλούς ανθρώπους» να αντιστέκονται στην φρίκη. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το κουκλοθέατρο του Μαχντί Καρίρα, σκηνοθέτη, κουκλοπαίχτη και κατασκευαστή από τη Γάζα. Παραθέτουμε το μήνυμά του για την Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθεάτρου, όπως του ανατέθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κουκλοθεάτρου Unima Hellas:
«Στο όνομα του Θεού, του Στοργικού και Ελεήμονα.
Ας θέσουμε ένα ερώτημα, που πιστεύω πως είναι εξαιρετικά σημαντικό: γιατί ο άνθρωπος επινόησε το κουκλοθέατρο, ενώ μπορεί να εκφράσει τα συναισθήματα και τις ιδέες του ως πρωταγωνιστής ο ίδιος στη σκηνή;
Γιατί αποφάσισε να δώσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε κάποια άψυχα αντικείμενα, ενώ είναι ικανός να υποδυθεί, να κινηθεί και να εκφραστεί με τη δική του φωνή;
Είμαι ο Μαχντί Καρίρα, θεατρικός σκηνοθέτης, κουκλοπαίκτης και κατασκευαστής από τη Γάζα.
Είναι μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, στην Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθεάτρου. Χαίρομαι βαθιά για αυτή την πρόσκληση.
Αυτή δεν είναι η πρώτη μας επαφή με το Ελληνικό Κέντρο Κουκλοθεάτρου. Ήσασταν από τους πρώτους που σταθήκατε δίπλα μας από την αρχή της γενοκτονίας στη Γάζα, ως στήριγμα και αλληλεγγύη, γι’ αυτό θα ήθελα, πριν απ’ όλα, να σας ευχαριστήσω για αυτόν τον χώρο και γι’ αυτή τη συνάντηση.
Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα, πιστεύω πως το κουκλοθέατρο αποτελεί μια ισχυρή πηγή απελευθέρωσης της φαντασίας του καλλιτέχνη. Του επιτρέπει να πλάθει κόσμους διαφορετικούς, μαγικούς, μέσα από την κατασκευή της κούκλας, των σκηνικών, των ήχων και της μουσικής.
Αυτή τη μαγεία τη βιώνει πρώτα ο ίδιος ο δημιουργός κι έπειτα ανοίγεται ένας ποιητικός διάλογος ανάμεσα σε εκείνον και το κοινό. Ένα ταξίδι μαζί με παιδιά και οικογένειες, σε κόσμους γεμάτους φαντασία, συγκίνηση και χαρά.
Και αυτή η εμπειρία γεννά κάτι βαθιά ουσιαστικό στη ζωή. Ίσως αυτό για το οποίο πλαστήκαμε: να δημιουργούμε χαρά, γαλήνη και αίσθημα ασφάλειας.
Πιστεύω πως ο Θεός μάς έπλασε για να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο κι ειλικρινά, αγαπητοί μου, με τα μικρά μας θέατρα, εμείς οι δημιουργοί και οι κουκλοπαίκτες, θεραπεύουμε σιωπηλά ό,τι πληγώνεται μέσα στις ψυχές των παιδιών.
Επιτρέψτε μου τώρα να μιλήσω λίγο για την εμπειρία μας στη Γάζα. Λένε πως τα αληθινά διαμάντια δοκιμάζονται στις κρίσεις και αποκαλύπτονται σε συνθήκες πιεστικές.
Δεν είχα ποτέ φανταστεί ότι το θέατρό μου θα γινόταν τόσο σημαντικό για την κοινωνία και τη χώρα μου όσο έγινε μέσα στον πόλεμο. Αποφάσισα αυτές οι κούκλες να γίνουν το καταφύγιό μου, ένα μέσο για να απαλύνω το φόβο και την ένταση που βιώνουν τα παιδιά μου μέσα στους συνεχείς βομβαρδισμούς.
Αδυνατεί κανείς να περιγράψει τι έχει ζήσει ο λαός της Γάζας και τι ζούμε ακόμα αυτή τη στιγμή. Οι λέξεις είναι λίγες μπροστά σ’ αυτή την εμπειρία.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την καταστροφή, βρήκα έναν τρόπο να δημιουργήσω κάτι που λειτουργεί σαν σωσίβιο, πρώτα για τα δικά μου παιδιά κι έπειτα για τα παιδιά της χώρας μου, που ζουν στους δρόμους και στους καταυλισμούς εκτοπισμένων.
Να φτιάχνεις κούκλες από υλικά που υπήρξαν πηγές δυστυχίας και καταπίεσης μοιάζει σχεδόν παράλογο κι όμως, αυτή η στιγμή έγινε μία από τις πιο σημαντικές της ζωής μου, γιατί είδα πώς η καταστροφή μπορεί να μετατραπεί σε ανοικοδόμηση της καρδιάς και της ψυχής.
Και το πείραμα πέτυχε. Συμμετείχαν τριάντα παιδιά, δέκα γυναίκες και επτά άνδρες. Έκπληκτοι δέχτηκαν να παίξουν με κούκλες φτιαγμένες από κονσέρβες και υπολείμματα πολεμικών υλικών.
Ξεκινήσαμε παραστάσεις, δημιουργήσαμε ένα μικρό θέατρο και αρχίσαμε να περιοδεύουμε στους καταυλισμούς.
Τότε άρχισα να ακούω φράσεις που δεν θα ξεχάσω ποτέ:
«Θείε, άφησέ μου την κούκλα, έχασα τα παιχνίδια μου.»
«Μάθε μου πώς να φτιάχνω μια κούκλα.»
Μια γυναίκα είπε:
«Κοιτάξτε τι μεγαλείο και τι ομορφιά… είμαστε ένας λαός που δεν του αξίζει ο θάνατος.»
Σε εκείνες τις στιγμές άκουσα μέσα μου μια φωνή:
Μαχντί, πρόσεχε! Αυτό που κάνεις είναι μεγάλο. Να σταθείς στο ύψος του.
Είναι φυσικό για έναν κουκλοπαίκτη να δημιουργεί χαρά, αλλά το να γίνεται το θέατρο η μοναδική πηγή χαράς και ασφάλειας για τους ανθρώπους, αυτό είναι κάτι άλλο.
Κατά τη διάρκεια της παράστασης, ένιωθα σαν να σταματά ο χρόνος της καταστροφής, σαν να παγώνει ο βομβαρδισμός, σαν να αναβάλλεται ο θάνατος. Ακόμη και ο ήχος των drones φαινόταν να σωπαίνει και μέσα σε εκείνες τις στιγμές, η γαλήνη απλωνόταν και η χαρά γεννιόταν μέσα στις σκηνές, σκηνές φθαρμένες, που δεν προστατεύουν ούτε από τον ήλιο ούτε από το κρύο.
Κι όμως, οι άνθρωποι κάθονταν σαν να βρίσκονταν στην πιο πολυτελή αίθουσα θεάτρου.
Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας:
Δεν είμαι διάσημος καλλιτέχνης, όμως οι άνθρωποι συνωστίζονται για να δουν μια κονσέρβα μπιζέλια και μια κονσέρβα φασόλια να κινούνται σαν άνθρωποι, με απλή μουσική και ένα μικρό ηχείο.
Κι όμως λειτουργεί.
Οι άνθρωποι χρειάζονται το κουκλοθέατρο. Έρχονται για να κλέψουν στιγμές χαράς και ασφάλειας, να κλωτσήσουν τον φόβο κάτω από τα ξύλινα πόδια μιας κούκλας που τους τραγουδά και τους καθοδηγεί.
Οι κούκλες έγιναν οι ήρωές τους, έγιναν φωνή της Γάζας.
Υποσχέθηκα στον εαυτό μου και στην πόλη μου ότι θα συνεχίσουμε. Ονειρεύομαι ένα κινητό θέατρο: ένα λεωφορείο που θα φέρνει ελπίδα σε κάθε γωνιά της Γάζας. Δεν είναι πια όνειρο, είναι ανάγκη.
Είμαι περήφανος που είμαι κουκλοπαίκτης και μπορείτε κι εσείς να είστε περήφανοι όχι μόνο γιατί ανήκετε σε αυτόν τον κόσμο, αλλά γιατί διαλέξατε να σταθείτε στο πλευρό της αλήθειας και των καταπιεσμένων.
Η Γάζα σήμερα είναι το μέτρο της ανθρωπιάς. Αυτή η εμπειρία με δίδαξε ότι η τέχνη θεραπεύει και ότι οι κούκλες μπορούν να προσφέρουν μερικές φορές αυτό που δεν μπορούν να προσφέρουν οι επαγγελματίες ηθοποιοί, γιατί οι κούκλες είναι μαγικές.
Κι ίσως… γι’ αυτό ο άνθρωπος επινόησε το κουκλοθέατρο.
Ξέρετε γιατί;
Για να χαμογελάσει ένα παιδί στη Γάζα, στη μέση του πολέμου.
Το κουκλοθέατρο είναι ένας μεγάλος χώρος ασφάλειας.
Σας ευχαριστώ που στέκεστε στο πλευρό της ζωής, της τέχνης και της αξιοπρέπειας, γιατί κάθε μικρή πράξη αλληλεγγύης μπορεί να γίνει ένας μεγάλος χώρος ελπίδας.
Μαχντί Καρίρα
κουκλοπαίκτης από τη Γάζα
