To “Duende” του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα από τον Σταμάτη Κραουνάκη το παρακολούθησα πριν από ένα μήνα σχεδόν. Καρφωμένος στη θέση μου στη Φρυνίχου, “το πήγα” όλο χωρίς ανάσα. Και φαντάζομαι την ίδια εμπειρία δοκιμάζει και ο κάθε θεατής που αποφασίζει να διαβεί τις Τρίτες και Τετάρτες το κατώφλι του ιστορικού αυτού θεάτρου στην Πλάκα.
Θες γιατί η παράσταση φέρει το βάρος ενός συγγραφέα-ποιητή με τεράστιο εκτόπισμα στην παγκόσμια δραματουργία, θες γιατί ενσαρκώθηκε από έναν άνθρωπο “δικό μας”, από εκείνους που ο απλός κόσμος φωνάζει με το μικρό (είναι τεράστια η κατάκτηση αυτή) και με την επεξήγηση/παράθεση “καλλιτεχνάρα” να τον συνοδεύει από δίπλα.
Με το τέλος της παράστασης, σκέφτηκα πόσο ωραίο θα ήταν, αυτή η παράσταση να είναι ένα κομμάτι, με κάποιο τρόπο, του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου. Και αποφάσισα να σιωπήσω, και να περιμένω την 27η του Μάρτη ώστε το κείμενο μου για αυτήν, να είναι η δική μου γιορτή για το Θέατρο, το Θέατρό μας. Λογάριαζα χωρίς τον ξενοδόχο βεβαίως, το Θέατρο Τέχνης, που “χαλώντας” μου κάπως τη μικρή “εξυπνάδα” μου, αποφάσισε και εκείνο να γιορτάσει αυτήν την ημέρα με αυτήν ακριβώς την παράσταση. Διπλή χαρά.
Ο συγγραφέας και το έργο
Δε χρειάζεται να γράψω πολλά λόγια για τον δολοφονημένο από τους φασίστες του Φράνκο, Ισπανό ποιητή (το νεκρό σώμα του δεν έχει ακόμη βρεθεί). Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, έχει σχεδόν πολιτογραφηθεί Έλληνες αφού κάποιος που διαβάσει τα ποιήματα του, παρακολουθήσει το θέατρό του, αμέσως τον ταυτίζει με την Ελληνική ψυχή και πνεύμα.
Το 1934, στο Μπουένος Άιρες, ο Λόρκα δίνει μια διάλεξη στους φοιτητές για το Duende, που εντέχνως αφήνεται αμετάφραστο μιας και δεν μπορεί να οριστεί στα στενά πλαίσια μιας γλώσσας.
Είναι ένα ένθερμο κείμενο για την καλλιτεχνική δημιουργία, όπου ο ποιητής επιμένει πως η οικουμενικότητα της ξεκινάει από τα ΄”δικά σου” από αυτά που έχεις κτήμα σου, σου έχουν παραδοθεί και έχεις πατήσει πάνω τους. Ντουέντε, μανία, εκβάκχευση, αλλεγκρία ή όπως αλλιώς, ψάχνει να βρει, να ορίσει και να εξηγήσει αυτό το δημιουργικό πάθος του καλλιτέχνη, αυτό το πάθος για τη ζωή.
Η παράσταση
Πολλοί θα χρησιμοποιήσουν για την περιγραφή της εμπειρίας της παράστασης λέξεις με κάποιο ειδικό “σκοτεινό” βάρος: μυσταγωγία, μέθεξη, ιεροτελεστία. Και ίσως έχουν ένα δίκιο, γιατί πως αλλιώς να περιγράψεις αυτήν την μυστικιστική σχεδόν ατμόσφαιρα της σκηνής της Φρυνίχου.. Στην ουσία της όμως είναι Φως. Φως και αίμα που βράζει.
Ένα μοναστηριακό τραπέζι, αναμμένα κεριά στις γωνίες. πορτοκάλια και κανέλες, νερό που θα ματώσει, (όλα θα “ματώσουν” κάποια στιγμή), πιάνο – Βασίλης Ντρουμπογιάννης και βιολοντσέλο –Γιώργος Ταμιωλάκης .Στη μέση του τραπεζιού ο δάσκαλός, ο ηγούμενος, ο σοφός, πιο κει οι μαθητές, οι δόκιμοι, οι “αδαείς”. Σταμάτης Κραουνάκης, Κώστας Μπουγίωτης, Χρήστος Γεροντίδης. Πίνακας αναγεννησιακός; καθολικό αβαείο; βυζαντινό ξωκλήσι; αρχαιοελληνικό συμπόσιο; Όλα! Ένας διάλογος μεταξύ τους,, ερωτήσεις, απαντήσεις, διαπιστώσεις και τοποθ’ετησεςι. Μια εσωτερική καταβύθιση.
Η παράσταση ξεκινά και ήδη η όραση και η όσφρηση έχουν παραδοθεί σύσσωμες στο Duende. Ο λόγος του Λόρκα ξεχύνεται με νηφάλια χροιά, ορμητική όμως διάθεση και βλέμμα που καρφώνει. Σιγά -σιγά θα κορυφώνεται, και μαζί του όλες οι αισθήσεις σου -πλην μιας.
Το Duende ξεχύνεται και σε τυλίγει, και σε υπνωτίζει, και βλέπεις και ακούς μαγεμένος θαρρείς όλα αυτά που έχει να σου πει ο Λόρκα και πόσο μα πόσο ταιριάζουν σε σένα τον Έλληνα. Και βρίσκεις εκεί σε όσα ακούς, την ίδια την πατρίδα σου, τα νανουρίσματα που σε κοίμησαν, τα γλυκόλογα που σε αγάπησαν, τα γράμματα που έμαθες, τα βιβλία που αγάπησες, τα παραμύθια που σε χαλάρωσαν, τα τραγούδια που σιγομουρμούρισες, τους χορούς που “ξέδωσες”, τους έρωτες που σε ανέστησαν, τις απώλειες που σε πέθαναν. Είναι βεβαίως και αυτή η σπουδαία σύνδεση της δικής σου ελληνικότητας, με την ισπανικότητα του Λόρκα, που καταπιάνεται τόσο εύστοχα ο Σταμάτης Κραουνάκης, που καταλήγουν στην οικομενικότητα του κειμένου, σε μια άλλη ανθρωποκεντρική παγκοσμιοποίηση, όπου η ψυχή του ανθρώπου είναι το μέλημα και η φροντίδα.
Και έρχονται και οι μουσικές. Οι απόλυτα δεμένες και οι απόλυτα ταιριαστές με τα ποιήματα του Ισπανού δημιουργού. Με κύματα μελαγχολίας, συγκίνησης αλλά και ευφορίας και ανάτασης. Και έρχονται οι φωνές του Μπουγιώτη και του Γεροντίδη, να σε συνεπάρουν,να σε υποτάξουν Και η ακοή σου παραδίδεται και αυτή. Η γεύση σου πια είναι έτοιμη να υποδεχτεί τα πορτοκάλια που καθαρίζονται, και τις κανέλες που μέσα σε καλλιτεχνικό διονυσιασμό σπάνε και ευωδιάζουν.
Και μόνο η αφή σου μένει στερημένη….Γιατί πως να πιάσεις, πως να παγιδεύσει το σωματένιο χέρι σου το Duende, από το οποίο πλέον η ψυχή σου έχει καταληφθει; Γιατί πια και η Μούσα και ο Άγγελος , είναι εκεί, μαζί τους και μαζί σου, στη σκηνή της Φρυνίχου.
“Με θρησκευτικό ενθουσιασμό” αφήνεσαι και εξυψώνεσαι”. Παραδίνεσαι. Και η παράσταση τελειώνει και συ δεν προσγειώνεσαι.
“Τελειώσαμε, παιδιά”, η φωνή του Σταμάτη σε επαναφέρει στη γη. Θες να αγκαλιάσεις δημιουργό, μουσικούς και καλλιτέχνες αλλά έχεις πια “επανέλθει” και φοβάσαι μη φανείς γραφικός. Βγαίνεις από το θέατρο, τρέχεις να χωθείς στο μετρό, να γυρίσεις σπίτι, κρατώντας μέσα σου όσα πιο πολλά μπορείς από αυτήν την σπουδαία παράσταση. Και κοιμάσαι με αυτήν την γλύκα της ικανοποίησης, πως όλα απόψε ήταν “καλώς καμωμένα”
Και ευχαριστείς Θεό. Άγγελο και Μούσα, που αγαπάς όλη αυτήν την θεατρική πράξη που απλόχερα σου χαρίζεται. Όχι μόνο αυτήν την συγκεκριμένη, αλλά και τούτη, και την άλλη και την δίπλα.
Και είσαι γεμάτος , γιατί -δεν μπορεί– πέρα από σπουδές, θεατρολογίες, ωδεία και πανεπιστήμια, χαίρεσαι γιατί τελικά το “Duende” είναι αυτό που σε ορίζει σαν ψυχή, σαν άνθρωπο. Σε ό,τι κάνεις.
Χρόνια πολλά, θέατρό μας, με πολύ, αμέριστο Duende!!!
γράφει ο Κώστας Ζήσης (27/3/2018)
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ “DUENDE” ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΕΔΩ
