Ήταν αναμφισβήτητα ένα στοίχημα για την Ιόλη Ανδρεάδη αρχικά, η παρουσίαση (επανασύσταση θα έλεγα καλύτερα) στο κοινό μιας όχι και τόσο γνωστής τραγωδίας (ή μήπως κωμωδίας;) του Ευριπίδη και σίγουρα όχι αγαπημένης σκηνοθετών και Επιδαύρειων θιάσων. Η σκηνοθετική της πρόταση γίνεται ρηξικέλευθη όταν ξεπερνώντας ακόμα και την ¨αρχή των τριών υποκριτών”, επιλέγει δύο μόνο ηθοποιούς για την “διδασκαλία” της τραγωδίας. Και το εγχείρημα γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον όταν η Δήμητρα Χατούπη ερμηνεύει αποκλειστικά το ρόλο της Κρέουσας και όλους τους υπόλοιπους ρόλους των προσώπων του έργου αναλαμβάνει ο Κωνσταντίνος Μπιμπής. Το πράγμα πλέον φαντάζει άθλος.
Η υπόθεση
Η Κρέουσα, η κόρη του Ερεχθέα, απέκτησε μετά το βιασμό της από τον Απόλλωνα, γιο, τον οποίο άφησε έκθετο στην Ακρόπολη. Το βρέφος το πήρε ο Ερμής και το μετέφερε στους Δελφούς, όπου το βρήκε και το ανέθρεψε η Πυθία. Μετά απ` αυτά ο Ξούθος παντρεύτηκε την Κρέουσα – δώρο που του προσφέρθηκε μαζί με τη βασιλεία της πόλης, συμμαχώντας με τους Αθηναίους. Το ζεύγος δεν απέκτησε δικό του παιδί, γι` αυτό κατέφυγε στους Δελφούς, όπου υπηρετούσε ο γιος της Κρέουσας προσφέροντας τις υπηρεσίες του στον Απόλλωνα, χωρίς να ξέρει ότι είναι πατέρας του. Η Κρέουσα, όμως, νομίζοντας πως ο νέος είναι γιος του Ξούθου από άλλο γάμο, επιχειρεί να τον δηλητηριάσει, αλλά δεν το κατορθώνει. Τελικά αναγνωρίζει σ` αυτόν τον ίδιο το παιδί της από τα σπάργανα και τα στολίδια που του είχε φορέσει όταν τον γέννησε τον εγκατέλειψε. Η Αθηνά, ως από μηχανής Θεός, επιβεβαιώνει και προαναγγέλει την γέννηση από τον Ίωνα τριών ενδόξων φύλων του ελληνικού έθνους, των Ιώνων, των Δωριέων και των Αχαιών.
Η τραγωδία διδάχτηκε από τον Ευριπίδη, λίγο μετά τη Νικίειο Ειρήνη, μια μάλλον απογοητευτική συμφωνία για τα συμφέροντα της Αθήνας, που σήμανε τη λήξη της πρώτης φάσης του Πελοποννησιακού πολέμου, με πρόδηλο στόχο να τονώσει την τσακισμένη “εθνική αξιοπρέπειά” τους , υπενθυμίζοντας την ένδοξη καταγωγή τους. Παράλληλα, θίγονται ζητήματα σχέσεων των δύο φύλλων, ένας έξυπνος τρόπος κωδικοποίησης και συμβολισμού του εμφυλίου πολέμου από τη μεριά του συγγραφέα, και μια ειρωνική ματιά στην εξουσία και τους διαχειριστές της.
Η παράσταση
Είναι ξεκάθαρο πως η Ιόλη Ανδρεάδη η οποία εκτός από τη σκηνοθεσία έκανε και τη μετάφραση και ο Άρης Ασπρούλης ο οποίος ανέλαβε μαζί της την προσαρμογή, αντιστάθηκαν στο μάλλον “φιλολογικό” και τελικά επουσιώδες ερώτημα αν τελικά ο Ίων αποτελεί τραγωδία ή κωμωδία, επικεντρωμένοι στην ουσία του Ευριπίδιου λόγου και χρησιμοποιώντας εξίσου και τα τα δύο είδη του δράματος, με τέτοιο τρόπο ώστε να εξυπηρετούν με ακρίβεια τους σκοπούς της παράστασης: όλα είναι κρυμμένα, αδήλωτα και μυστικά και όλα αποκαλύπτονται, φανερώνονται και έρχονται στο φως. Γιατί αυτό είναι και ανθρώπινος χαρακτήρας: καλυμμένος και κρυμμένος μέχρι να δοθεί η αφορμή και η αιτία να αποκαλυφθεί.
Ο Κωνσταντίνος Μπιμπής τοποθετήθηκε αεικίνητος μόνος στη σκηνή, να την αλωνίζει κυριολεκτικά, εναλλάσσοντας μορφές, ρόλους, χαρακτήρες, φωνές. Eπτά ρόλοι, επτά χαρακτήρες, ζωντανεύουν από τον ταλαντούχο ηθοποιό, ο οποίος δικαιώνει απόλυτα, για μια ακόμη φορά το βραβείο Δημήτρης Χορν που παρέλαβε την περασμένη χρονιά. Δραματικός όπου χρειάζεται, κωμικός όπου απαιτείται, με έντονα στοιχεία σωματικού θεάτρου, κατέχει με αξιοθαύμαστη ακρίβεια αυτήν την εναλλαγή ρόλου και διάθεσης, και είναι πραγματικά απόλαυση να παρακολουθείς τις ερμηνείες του.
Η Δήμητρα Χατούπη, τοποθετήθηκε ακίνητη, στιβαρή σε βάθρο στη μέση της πλατείας, απέναντι από τον “κρυμμένο” γιό της. Ερμήνευσε με μεγαλοπρέπεια και “πάσχουσα” σιωπή το ρόλο, εξελίσσοντας την Κρέουσα στο πραγματικό τραγικό πρόσωπο του δράματος. Σχεδόν πάντα σε θέση τοκετού, σε ανάμνηση μιας ακούσιας γέννας και ταυτόχρονα σε προσμονή μιας εκούσιας που δεν έρχεται. Με εκείνο το τεράστιο κόκκινο πανί (τι εξαιρετικός αλήθεια συμβολισμός του αίματος και των δεσμών του!), με το οποίο κρύβεται από ντροπή, αποκαλύπτεται με περηφάνια, το εξακοντίζει, το μαζεύει, και προσμένει κάποιος να το πιάσει από την άλλη πλευρά, με κάποιον να το μοιραστεί και να μετουσιωθεί επιτέλους σε μάνα που κάποτε έγινε αλλά που ποτέ δεν υπήρξε.
Και μόνο τότε, ανεβαίνει στη σκηνή, όταν ο Κωνσταντίνος Μπιμπής πιάνει την άλλη άκρη του κόκκινου υφάσματος , συνδέεται μαζί της και την “τραβάει” εκεί μαζί του, μέσα στον κόκκινο κύκλο/δεσμό αίματος.
Η παράσταση κυλάει σε εξαιρετικούς ρυθμούς, με έντονες συγκινησιακές αποχρώσεις που επιδρούν καταλυτικά στο κοινό.
Το ηχητικό περιβάλλον της παράστασης είναι μοναδικό από τα κρουστά και τα “τρικ” του Νίκου Τουλιάτου, ο οποίος βρίσκεται διακριτικά στη σκηνή και που ντύνει τόσο αποτελεσματικά και ευφάνταστα κάθε στιγμή της.
Η Δήμητρα Λιάκουρα, σχεδίασε σκηνή και κοστούμια, με λιτό αλλά ουσιαστικό τρόπο, χωρίς υπερβολές και εντυπωσιασμούς, εξυπηρετώντας στο έπακρο τις λειτουργικές απαιτήσεις της παράστασης. Το “μέτρο”, αξία του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αναμφισβήτητα υπήρξε οδηγός της.
Εξαιρετικά καλαίσθητη και η έκδοση της “Κάπα” Εκδοτικής με το κείμενο της τραγωδίας και ένα απόλυτα κατατοπιστικό και επικεντρωμένο προλογικό σημείωμα από τον Γιάγκο Ανδρέαδη.
H Ιόλη Ανδρέαδη, είναι ολοφάνερο πως κέρδισε το στοίχημα. Ο “Ίων” του Ευριπίδη, στο Θέατρο ΑΛΦΑ – ΙΔΕΑ αποτελεί μια πρόταση στα θεατρικά δρώμενα: μια φρέσκια σκηνοθετική ματιά και σύγχρονοι ερμηνευτικοί τρόποι μπορούν να επικαιροποιήσουν και να μεταδώσουν την αξία ενός κειμένου που γράφτηκε χιλιάδες χρόνια πριν. Και αυτό από μόνο του, είναι πολύ-πολύ σπουδαίο.
Για τρεις ακόμη (μόνο;) Δευτέρες!
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΕΔΩ
γράφει ο Κώστας Ζήσης
φωτο: Κική Παπαδοπούλου/Joinradio.gr, Άρης Ασπρούλης
