Νιώθεις ξαφνικά έντονο φόβο, άγχος που δεν αντιμετωπίζεται, έχεις εφιδρώσεις, μουδιάσματα, τρέμουλο και ώρες-ώρες αισθάνεσαι σα να μην σε χωράει ο τόπος; Και, μήπως, όσο και αν προσπαθείς να πεις στον εαυτό σου “σύνελθε”, αδυνατείς να αντιμετωπίσεις λογικά όλα αυτά που βιώνεις και να ηρεμήσεις το μυαλό και το σώμα σου; Αν, λοιπόν το έχεις ψάξει και έχεις εξαντλήσει με ιατρικό έλεγχο, κάθε οργανικό αίτιο, τότε αυτό που παιδεύει το μυαλό και, κατ’ επέκταση, ολόκληρο το σώμα και την ύπαρξή σου ονομάζεται “κρίση πανικού” (κ.π.) και πρόκειται για μια από τις πιο συχνές αγχώδης διαταραχές, που αντιμετωπίζουν πολλοί συνάνθρωποί μας καθημερινά.
Ποιά είναι τα συμπτώματα – Πως εκδηλώνεται
Τα συμπτώματα της διαταραχής πανικού έχουν κυρίως ψυχολογικό υπόβαθρο και εκδηλώνονται μέσα από το σώμα μας, το οποίο αντιδρά σε όλη αυτή την ανεξήγητη ένταση που νιώθει.
Ανάμεσα στα ψυχολογικά συμπτώματα της κ.π. είναι το έντονο άγχος, η αίσθηση του φόβου, της παράνοιας (τρέλας), έλλειψη ελέγχου, μπερδεμένη αίσθηση της πραγματικότητας (σύγχυση με το εδώ και το τώρα), συχνές και έντονα αρνητικές σκέψεις ακόμα και φοβία για επερχόμενο θάνατο. Όσον αφορά το κομμάτι της έλλειψης αίσθησης της πραγματικότητας, το άτομο μπορεί να το βιώνει είτε με το να μπερδεύεται με τα όσα συμβαίνουν γύρω του και για λίγο να μην έχει ιδέα, να ξεχνάει, να αποσυντονίζεται από το που ακριβώς βρίσκεται, είτε να νιώθει ότι είναι θεατής της ζωής του, ότι παρακολουθεί τον εαυτό του σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον. Επιστημονικά χαρακτηρίζεται ως αίσθημα αποπροσωποποίησης ή αποπραγματοποίησης).
Σωματικά, οι κ.π. συνοδεύονται συνήθως από έντονα συμπτώματα όπως δύσπνοια, ταχυπαλμία, τρέμουλο, εφιδρώσεις, ζάλη, ναυτία, τάσεις λιποθυμίας, πόνος στο στήθος, μουδιάσματα και αίσθημα αδυναμίας στο σώμα, αίσθημα ασφυξίας, πνιγμού, σα να χάνεις τις αισθήσεις σου.
Πότε μπορεί να συμβεί, που και πόσο διαρκεί
Μια κ.π. μπορεί να εκδηλωθεί οπουδήποτε, ξαφνικά και απροειδοποίητα. Μπορεί να συμβεί την ώρα που κάνουμε μια καθημερινή δραστηριότητα, κάτι συνηθισμένο. Η αιτία της δεν έχει τις ρίζες της σε αυτή καθ’ αυτή την πράξη αλλά σε κάτι βαθύτερο στον ψυχισμό του ατόμου. Επίσης, κ.π. μπορεί να συμβεί και μετά από μια περίοδο έντονου στρες και δυνατών, δυσάρεστων γεγονότων που το άτομο βιώνει ή βίωσε πρόσφατα.
Η συχνότητα των κ.π. διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, π.χ. μπορεί κάποιος να παθαίνει κ.π. μια φορά το μήνα, άλλος μια φορά την εβδομάδα και ένας τρίτος πολλές φορές μέσα στην εβδομάδα. Συνήθως, όσο περνά ο καιρός τόσο περισσότερα είναι τα φαινόμενα πανικού. Το πόσο έντονη, πόσο “βαριά” είναι μια κρίση, επίσης ποικίλει όχι μόνο από άνθρωπο σε άνθρωπο, αλλά και για τον ίδιο ξεχωριστά. Βάσει επιστημονικών παρατηρήσεων, από τη στιγμή της εκδήλωσης, η ένταση της κ.π. αυξάνεται σιγά-σιγά με συνολική διάρκεια από μία, μέχρι τρεις ώρες. Οι κρίσεις μπορεί να περάσουν διαστήματα διακοπής κάποιων μηνών, μετά να επανεμφανίζονται και αυτή η κατάσταση να συνεχίζεται για χρόνια.
Σε ποιους μπορεί να συμβεί
Απ’ ότι φαίνεται, οι κ.π. “προτιμούν” περισσότερο τις γυναίκες, όπως και οι περισσότερες ψυχικές παθήσεις. Πρόκειται για μια αναλογία του 2 ή 3 προς 1 σε σχέση με τους άνδρες και παρουσιάζεται συνήθως στις ηλικίες των 25-45 ετών. Οι γυναίκες πράγματι υποφέρουν περισσότερο από στρες και η ψυχολογία τους ταλανίζεται εντονότερα από αυτή των ανδρών. Γιατί αυτό; Γιατί η σύγχρονη γυναίκα έχει να αναμετρηθεί καθημερινά με πολύ περισσότερα “μέτωπα”, με το άγχος να δείξει ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε όλα επάξια. Οι πολλαπλοί της ρόλοι (σύζυγος, μητέρα, εργαζόμενη, νοικοκυρά) γεμίζουν το πρόγραμμά της με πολλές ευθύνες και υποχρεώσεις τις οποίες καλείται να καλύψει στον μέγιστο βαθμό. Αναλαμβάνει, λοιπόν, πιο πολλά από όσα “σηκώνουν” οι αντοχές της και όλα γίνονται ακόμα πιο δύσκολα όταν δεν υπάρχει η ανάλογη στήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό της περιβάλλον. Εκτός των άλλον, ακόμη μια δύσκολη περίοδος είναι αυτή της εμμηνόπαυσης, όπου οι κ.π. αποτελούν συχνό φαινόμενο.
Το φαινόμενο της διαταραχής πανικού, όμως, αφορά εξίσου και το ανδρικό φύλο. Οι κ.π. αφορούν όλους και εμφανίζονται κυρίως στις ηλικίες 17-45 και για τα δύο φύλα. Ο πιθανότερος λόγος είναι ότι σε αυτά τα έτη το άτομο ξεκινά να αναπτύσσεται, να βάζει σοβαρούς στόχους για το μέλλον και να αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες. Θεωρείται ίσως η πιο κρίσιμη και παραγωγική του φάση. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι σε αυτές τις ηλικίες θα βιώσουν τη διαταραχή. Στις υπόλοιπες ηλικίες το φαινόμενο της κ.π. τείνει να σπανίζει. Σημαντικές ενδείξεις για το αν κάποιος μπορεί να υποφέρει από διαταραχές πανικού είναι το οικογενειακό του ιστορικό. Οι συγγενείς πρώτου βαθμού είναι πιο ευάλωτοι, ιδιαίτερα όταν στο ιστορικό συνυπάρχουν και άλλες ψυχικές παθήσεις, όπως κατάθλιψη, διαταραχή προσωπικότητας κλπ. Σημαντικό ρόλο παίζει εξίσου και ο τύπος της προσωπικότητας του ατόμου. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν ιστορικό τέτοιων ψυχικών παθήσεων κι όμως πάσχουν από κ.π.
Πρόκειται για άτομο ιδιαίτερα αγχώδη με ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές, που έχουν την τάση να αναλαμβάνουν πολλές υποχρεώσεις και να ελέγχουν τους πάντες και τα πάντα μέσα στη ζωή τους. Αρνούνται να δείξουν αδυναμία ίσως γιατί το θεωρούν ήττα και σχεδόν πάντα είναι άνθρωποι με υπέρμετρο εγωισμό, μεγάλες ανασφάλειες και χρόνιους φόβους.
Δίνει την αίσθηση του δυνατού, που όλα τα μπορεί και τα αντέχει, με αποτέλεσμα οι άλλοι να πείθονται ή να “βολεύονται” και να στηρίζονται πάνω του. Φυσικά, ο φαινομενικά “δυνατός” δεν αντέχει για πάντα το “βάρος” και καταρρέει, γιατί δεν μπορεί άλλο να αντέξει ούτε τα δικά του βάρη και πολύ περισσότερο τα βάρη των άλλων. Ο οργανισμός του είναι σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ζητάει βοήθεια με τον τρόπο του. Η αντίδραση αυτή έρχεται με τη μορφή της κρίσης πανικού.
Κ.π. δεν βιώνουν μόνο οι άνθρωποι μετά από δυσάρεστα γεγονότα, π.χ. χωρισμός, απόλυση, ανθρώπινη απώλεια, οικονομικά προβλήματα κλπ, αλλά και μετά από θετικά γεγονότα, όπως ο γάμος, η γέννηση ενός παιδιού, μια προαγωγή και αυτό λόγω της μεγάλης αλλαγής και της ανάληψης απαιτητικών καθηκόντων.
Ποιες είναι οι αντιδράσεις – επιπτώσεις
Από τη στιγμή που κάποιος βιώνει την πρώτη ή τις πρώτες κ.π. και αντιλαμβάνεται ότι στη ζωή του έχει μπει ένα αίσθημα που τον δυναστεύει και είναι πάνω από τις μέχρι τώρα δυνάμεις του για να το διαχειριστεί, αρχίζει να αλλάζει πολλά στον μέχρι τώρα τρόπο ζωής του, στην καθημερινότητά του. Κάνει σπασμωδικές κινήσεις και παίρνει λάθος μέτρα, νομίζοντας ότι θα προστατεύσει τον εαυτό του και ίσως θα προλάβει μια ακόμα κ.π. Έτσι κάνει τη ζωή του ακόμα πιο δύσκολη απ’ το φόβο και το άγχος της προσμονής της επόμενης φοράς.
Το άτομο βιώνει μια κατάσταση σοκ η οποία κλιμακώνεται και κορυφώνεται σε κάθε κ.π. Διαρκώς σκέφτεται ότι σύντομα θα του ξανασυμβεί, γι’ αυτό περιορίζει όσο το δυνατόν τις εξόδους του, τις κοινωνικές του επαφές, είτε έχει τάσεις απομόνωσης, είτε επιζητά συνεχώς την παρέα των άλλων μέσα στο σπίτι και γίνεται εξαρτημένο και χωρίς να το καταλαβαίνει ασφυκτικό με τους δικούς του ανθρώπους, αποξενώνεται από τον ερωτικό σύντροφο, νιώθει άρρωστο, έχει αϋπνίες ή κακό ύπνο, εκνευρισμό, δυσκολεύεται να εργαστεί και νιώθει ότι πλέον δεν είναι ικανό για τίποτα. Αισθάνεται ότι έχει δεθεί χειροπόδαρα και είναι στο έλεος του πανικού του.
Πολύ χαρακτηριστικό είναι ότι αυτός που θα πάθει κ.π. αρνείται κατηγορηματικά να ξαναβρεθεί στο χώρο ή στην κατάσταση που τη βίωσε την πρώτη φορά. Εάν π.χ. η πρώτη κ.π. του συνέβη σε μια αίθουσα κινηματογράφου, τότε θα φοβάται να ξαναπάει σινεμά, ή την ώρα που οδηγούσε, θα προσπαθήσει να μην παίρνει το αυτοκίνητό του. Με τον καιρό η φοβία δεν θα μείνει εκεί αλλά θα συμπεριλάβει και περισσότερους χώρους ψυχαγωγίας και όλα τα μέσα μεταφοράς (όχι μόνο το αυτοκίνητο). Σε γενικές γραμμές, παρατηρείται ότι το 50% των ατόμων που υποφέρουν από διαταραχή πανικού, έχουν δείγματα αγοραφοβίας, κοινωνικής φοβίας που φαίνονται έντονα στην καθημερινότητά τους, π.χ. αποφεύγουν τα μαγαζιά, τους πολυσύχναστους, δημόσιους χώρους, τα Μ.Μ.Μ. και φοβούνται να βγαίνουν από το σπίτι.
Υπάρχει θεραπεία
Το πρόβλημα της διαταραχής πανικού μπορεί να αντιμετωπιστεί με την συμβολή ενός ειδικού. Η θεραπεία της κ.π. περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία η οποία μπορεί να συνοδεύεται ή όχι από φαρμακευτική αγωγή. Γύρω στο 80% των θεραπευόμενων θα καταφέρει να μειώσει σε μεγάλο βαθμό τις κρίσεις, ακόμα και να τις εξαλείψει τελείως. Σημαντικό κομμάτι είναι το άτομο να αρχίσει να καταλαβαίνει τον εαυτό του, να έχει την επίγνωση του τι του συμβαίνει, να βρει τη “ρίζα” της ταλαιπωρίας που έχει υποστεί και να αλλάξει τον τρόπο σκέψης που το αγχώνει. Έτσι σταδιακά προετοιμάζεται να δει τους φόβους του, να τους απομυθοποιήσει και τελικά να θεραπευτεί. Εξαιρετική σημασία έχει να υπάρχει καλή επικοινωνία και εμπιστοσύνη μεταξύ ασθενούς και θεραπευτή. Για τον πρώτο παίζει ρόλο η υπομονή και η επιμονή και για τον δεύτερο η εμπειρία και η γνώση. Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται πάντα από τον ασθενή, αλλά συνήθως διαρκεί από 4-12 μήνες. Υπάρχουν άτομα που μέσα σε σύντομο διάστημα ξεπερνούν το πρόβλημά, άλλα που χρειάζονται πιο πολύ χρόνο και κάποια που ακολουθούν θεραπεία για μια ζωή.
Εάν, υπάρχει κάποιος άνθρωπος στο περιβάλλον σας που υποφέρει από κ.π. και θέλετε να τον βοηθήσετε, καλό είναι εκείνη τη στιγμή να είστε ψύχραιμοι και όσο ήρεμοι μπορείτε. Έχετε στο μυαλό σας ότι το άτομο είναι σε κατάσταση σοκ και υποφέρει πολύ. Ο τόνος της φωνής σας να είναι ελαφρά χαμηλός. Βοηθήστε τον να κάνει ασκήσεις αναπνοής και χαλάρωσης. Συμβουλέψτε τον όσο γίνεται να μην σκέφτεται τίποτα και σε καμία περίπτωση μην σχολιάσετε με κανέναν τρόπο αυτό που του συμβαίνει. Αν οι κρίσεις επιμένουν και η βοήθειά σας δεν έχει αποτελέσματα, απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό.
Όπως φαίνεται, λοιπόν, η κρίση πανικού μπορεί να συμβεί έστω και 1-2 φορές στη ζωή μας, ιδιαίτερα σε καταστάσεις πίεσης και αρνητισμού, όπως αυτές που βιώνουμε σήμερα, γι’ αυτό μια καλή ιδέα θα ήταν να γνωρίζουμε κάποιες απλές τεχνικές αναπνοών και χαλάρωσης, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν αρκετά στη διαχείριση των κρίσεων πανικού. Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές τεχνικές. Βρείτε αυτή που σας ταιριάζει και λειτουργεί καλύτερα σε εσάς. Όχι μόνο για εσάς, αλλά και για τον συνάνθρωπό σας.
Της Έλενας Αρώνη
