ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΘΕΑΤΡΟΥ 2021
Κι ενώ η Αθήνα γέμισε κυματίζουσες γαλανόλευκες και υποδέχτηκε «σημαντικούς» προσκεκλημένους σε ένα τελετουργικό αμφιβόλου νοηματοδότησης και αισθητικής, με βασικούς τελετάρχες τις αστυνομικές δυνάμεις, επίσης, να γεμίζουν τους δρόμους -μα τι χρειάζονται τόσα «όργανα τάξης» σε μία επετειακή εορτή; Με τους πολίτες κεκλεισμένων των σπιτιών «προς αποφυγή διασποράς του ιού»;
Ποιους προστατεύουν και κυρίως, από τ ι ;!!!- ανατρέχουμε στο μήνυμα του Αυγκούστο Μποάλ και στην άλλη διάσταση που δίνει στις τελετουργίες που υπάρχουν στην καθημερινότητά όλων των ανθρώπων κάθε κοινωνίας. Στην θεατρική δομή που διακρίνει ότι διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις, στις παραστάσεις που ο καθένας μας συμμετέχει σε καθημερινή βάση, ασυνείδητα κάνοντας μας έτσι, κατά μία έννοια όλους ηθοποιούς.
Αλλά τι εννοεί με αυτό ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης (προς αποφυγή κάθε παρεξήγησης που ως και Υπουργοί Πολιτισμού έχουν κάνει κάνοντας μια παρόμοια συσχέτιση ανθρώπου-ηθοποιού) και σε τί χρησιμεύει η ανάπτυξη μιας τέτοιας συνείδησης;
«Τώρα σου μιλώ, παράγω μια δράση, προσπαθώ να σε πείσω για κάτι για το οποίο είμαι πεπεισμένος, οπότε κάνω μια δράση και κατ’ αυτήν την έννοια είμαι ηθοποιός. Ταυτόχρονα παρατηρώ τον εαυτό μου ενώ δρα, στην κατάσταση της δράσης πάντοτε και ταυτοχρόνως. Αυτό εννοώ, όταν λέω ότι είμαστε θέατρο, ακόμη και αν δεν κάνουμε θέατρο… … κι αν είσαι παρατηρητής του εαυτού σου εδώ και τώρα, στο παρόν, μπορείς να αναλύσεις το παρελθόν σου, προκειμένου να επινοήσεις το μέλλον σου.
Ο δημιουργός του Θεάτρου του Καταπιεσμένου μας προτρέπει να παρατηρήσουμε εαυτούς μέσα στην κάθε κοινωνική μας δράση, πιστεύοντας πως έτσι θα αναπτύξουμε την ικανότητά μας να είμαστε δημιουργικοί, να χρησιμοποιούμε την ευαισθησία μας… και σε μια κοινωνία που μας λέει συνεχώς τι να κάνουμε, θα ‘ταν χρήσιμο να μας επιτρέπεται να δοκιμάζουμε και μέσω του θεάτρου να αναρωτιόμαστε… καθώς η αμφιβολία, όπως λέει, είναι ο σπόρος της βεβαιότητας.
Και ίσως αν ο καθένας μας πειραματιστεί και δράσει με αυτή τη συνείδηση, ίσως κάτι να συμβεί, κάτι όντως να αλλάξει.
Ως προς το πως αντιλαμβανόμαστε και συμπεριφερόμαστε στο διπλανό μας, στον συνάδερφό μας, τον γείτονά μας, τον άγνωστο μπροστινό μας στο φανάρι ή στην ουρά κάποιας υπηρεσίας, στη γυναίκα, στον άντρα, στο παιδί, στον φοιτητή, στον εργαζόμενο, στον ηλικιωμένο, στον άνθρωπο με αναπηρία, στον κακοποιημένο, στον μετανάστη, στον φυλακισμένο και τέλος στον κάθε ήρωα που γιορτάζουμε μέρες σαν τη σημερινή με τελετουργίες επετείων που λίγο μας αντιπροσωπεύουν τελούμενες για τους σκοπούς για τους οποίους τελούνται.
Παρατήρηση του εαυτού μας, του Άλλου, της δράσης…. Ας γίνουμε όλοι ηθοποιοί, δηλαδή πολίτες εν δράσει κι ας ζήσουμε στην κοινωνία προσφέροντας την αλλαγή, όπως γράφει και ίδιος στο τέλος του μηνύματος.
Καλή ανάγνωση.
ΑUGUSTO BOAL – ΜHNYMA 2009
Όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι εντυπωσιακές στην καθημερινότητά τους και δημιουργούν παραστάσεις για κάποιες ειδικές περιστάσεις. Είναι εντυπωσιακές στον τρόπο κοινωνικής οργάνωσης και δημιουργούν παραστάσεις σαν κι αυτή που ήρθατε να δείτε.
Ακόμα κι αν το αγνοείτε, οι ανθρώπινες σχέσεις ακολουθούν μια θεατρική δομή: η χρήση του χώρου, η γλώσσα του σώματος, η επιλογή των λέξεων και ο χρωματισμός της φωνής, η σύγκρουση ιδεών και συναισθημάτων, ό,τι παρουσιάζουμε επί σκηνής και ό,τι ζούμε στη ζωή. Είμαστε φτιαγμένοι από θέατρο!
Γάμοι και κηδείες είναι παραστάσεις αλλά και καθημερινές τελετουργίες τόσο οικείες που δεν το καταλαβαίνουμε. Τελετές και τυχαία περιστατικά όπως επίσης ο πρωινός καφές, η καλημέρα που ανταλλάσσουμε, η συνεσταλμένη αγάπη και τα θυελλώδη πάθη, μια συνεδρίαση συγκλήτου ή μια διπλωματική συνάντηση – όλα είναι θέατρο.
Μια από τις κύριες υπηρεσίες της τέχνης μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε τους ανθρώπους στις παραστάσεις της καθημερινής ζωής όπου οι ηθοποιοί είναι και θεατές και η σκηνή και οι θέσεις στην πλατεία του θεάτρου συμπίπτουν. Όλοι είμαστε καλλιτέχνες. Κάνοντας θέατρο μαθαίνουμε να βλέπουμε αυτό που είναι προφανές αλλά που συνήθως δεν μπορούμε να δούμε επειδή δεν έχουμε συνηθίσει να το παρατηρούμε. Αυτό που μας είναι οικείο γίνεται αόρατο: κάνοντας θέατρο φωτίζουμε τη σκηνή της καθημερινής ζωής.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο μια θεατρική αποκάλυψη μας εξέπληξε: εμείς, που νομίζαμε ότι ζούμε σ’ ένα ασφαλή κόσμο, παρά τους πολέμους, τις γενοκτονίες, τις σφαγές και τα βασανιστήρια βεβαίως, ακόμα κι αν αυτά συμβαίνουν σε κάποιες απομακρυσμένες και άγριες περιοχές, εμείς που ζούσαμε μέσα στην ασφάλεια έχοντας επενδύσει τα χρήματά μας σε κάποια ευυπόληπτη τράπεζα ή στα χέρια κάποιου έντιμου χρηματιστή, πληροφορηθήκαμε ότι αυτά τα χρήματα δεν υπάρχουν, ότι ήταν εικονικά, μια θλιβερή δημιουργία κάποιων οικονομολόγων που δεν ήταν καθόλου εικονικοί, κι επιπλέον ούτε υπεύθυνοι ή αξιόπιστοι. Τα πάντα ήταν απλώς άσχημο θέατρο, μια μυστηριώδης πλοκή σύμφωνα με την οποία λίγοι κέρδισαν πολλά και πολλοί έχασαν τα πάντα. Κάποιοι πολιτικοί πλούσιων χωρών πραγματοποίησαν μυστικές συναντήσεις στις οποίες βρήκαν κάποιες μαγικές λύσεις. Και εμείς, θύματα των αποφάσεων τους, θεατές στην τελευταία σειρά του εξώστη μείναμε να κοιτάζουμε.
Πριν από είκοσι χρόνια σκηνοθέτησα την Φαίδρα του Ρακίνα στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Το σκηνικό ήταν φτωχό: δέρματα αγελάδας στο πάτωμα, μπαμπού γύρω-γύρω. Πριν από κάθε παράσταση έλεγα στους ηθοποιούς μου: «Ο μύθος που δημιουργήσαμε μέρα με τη μέρα τέλειωσε. Όταν θα διασχίσετε εκείνα εκεί τα μπαμπού, κανένας από εσάς δεν θα έχει το δικαίωμα να πει ψέματα.Το θέατρο είναι η κρυμμένη αλήθεια».
Όταν κοιτάζουμε πέρα από τα προσχήματα, βλέπουμε καταπιεστές και καταπιεσμένους, σε όλες τις κοινωνίες, τις εθνότητες, τις κοινωνικές τάξεις και ομάδες· βλέπουμε έναν άδικο και σκληρό κόσμο. Πρέπει να δημιουργήσουμε έναν άλλο κόσμο επειδή γνωρίζουμε ότι αυτό είναι εφικτό. Αλλά εξαρτάται από εμάς να κτίσουμε αυτόν τον άλλο κόσμο με τα χέρια μας παίζοντας στη σκηνή και στην προσωπική ζωή μας.
Δείτε την παράσταση που πρόκειται να ξεκινήσει και μόλις επιστρέψετε σπίτι σας, μαζί με τους φίλους σας παίξτε τα δικά σας έργα και κοιτάξτε αυτό που δεν μπορούσατε ποτέ να δείτε: αυτό που είναι προφανές. Το θέατρο δεν είναι απλώς ένα συμβάν, είναι τρόπος ζωής!
Είμαστε όλοι ηθοποιοί: το να είσαι πολίτης δεν σημαίνει ότι ζεις σε μια κοινωνία, σημαίνει ότι την αλλάζεις.
Μετάφραση: Βίκυ Μαντέλη, Νεόφυτος Παναγιώτου
Της Δάφνης Λιανάκη, 25/3/2021
