Είναι το λιγότερο συγκλονιστικό, πως ένα μυθιστόρημα, τετρακοσίων σελίδων, που γράφτηκε το 1948, σε μια ταραγμένη ακόμη περίοδο όπου τρία χρόνια μετά το τέλος του καταστροφικού Β! Παγκοσμίου Πολέμου, να επιβάλλεται χαρακτηριζόμενο και ως προφητικό, στο τώρα.
Οι λαοί που ενεπλάκησαν, σε αυτόν τον απάνθρωπο πόλεμο, έψαχναν να βρουν την ανασυγκρότηση τους, να επαναχαράξουν εντός των ερειπίων που άφησε πίσω του ο Πόλεμος, τη πορεία τους προς το μέλλον, την εξασφάλιση μιας Παγκόσμιας Ειρήνης, την αποτροπή της στέρησης της ατομικής ελευθερίας και την επιβολή της ελεύθερης έκφρασης, όπου ολοκληρωτικά καθεστώτα είχαν ακυρώσει.
Είναι συγκλονιστικό, εν έτει 2026, τώρα τον 21ο Αιώνα, να (ξανά) ανακαλύπτεις, διαβάζοντας για μια φορά ακόμη το μυθιστόρημα( ! ) του Τζωρτζ Όργουελ ‘’1984’’ (αναριθμητισμός της χρονιάς που γράφτηκε, το 1984 αναφέρεται ως η συνέχεια του μυθιστορήματος του, ‘’Η Φάρμα των Ζώων’’ (1945), πως, όχι μόνο η Ιστορία επιλαμβάνεται, όχι μόνο η αποδειχθείσα μια ‘’ουτοπία’’, Παγκόσμια Ειρήνη, δεν επετεύχθη, καθώς οι πόλεμοι κατακλύζουν τον πλανήτη, με τρομακτική ένταση.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Όργουελ, αν και βαριά άρρωστος από φυματίωση, εξακολούθησε ακατάπαυστα να γράφει το ‘’1984’’ που εκδόθηκε το 1949. Ένα χρόνο αργότερα, το 1950, ο Όργουελ πέθανε σε ηλικία 47 ετών.
Τι κάνει τόσο συναρπαστικό, τόσο αληθινό, τόσο σημερινό, το θέμα του μυθιστορήματος αυτού με την παγκόσμια εμβέλεια και αποδοχή, χαρακτηριζόμενο ως λογοτεχνικό αριστούργημα.
Είναι η συγκλονιστική περιγραφή ενός ανατριχιαστικού μέλλοντος, τότε που γράφτηκε, όχι όμως και τόσο μακρινού.
Στην Ωκεανία, στη μια από τις τρεις Υπερχώρες που είχαν απομείνει το 1984, στον πλανήτη, επιβάλλεται η ολοκληρωτική Εξουσία. Αυτή και ο Υπεραρχηγός της, ο Μεγάλος Αδελφός, επιβάλλουν την απολυτότητα και την τυφλή υποταγή στο καθεστώς καθώς παράλληλα, διοικούν, τρία Υπουργεία. Το Υπουργείο Ειρήνης, που ευθύνη του είναι ο διαρκής πόλεμος, το Υπουργείο Αλήθειας , που ευθύνεται για την παραχάραξη της Ιστορίας και τη διαστρέβλωση των γεγονότων και το χειρότερο απ’ όλα το Υπουργείο Αγάπης! Υπεύθυνο για την επικράτηση δυο συναισθημάτων μόνο. Αυτό του φόβου και της τυφλής αγάπης προς τον Μεγάλο Αδελφό. Όλα τα άλλα απαγορεύονται. Η ερωτική επιθυμία, η ευαισθησία, η ενσυναίσθηση. Ο Λαός δε, είναι ‘’υπάλληλος’’ του Κομματικού Κράτους.
Χωρίς δικαιώματα, χωρίς προσωπική άποψη, υποχρεούμενος ο πολίτης, να αρνηθεί νοήματα και έννοιες, και αναγκαζόμενος να μάθει να εκφράζεται, ομιλώντας μόνο την ‘’Νεογλώσσα’’. Αυτή, που μέσω της διαστροφής της, αποκλείεται και μέσω ενός φτωχού λεξιλογίου, η δημιουργική σκέψη επιβάλλοντας αυστηρά, την δύναμη του ολοκληρωτικού καθεστώτος.
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΙΡΗΝΗ
Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΚΛΑΒΙΑ
Η ΑΓΝΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΜΗ
Και όμως. Κάποιός θα αντιδράσει. Θα προσπαθήσει να σταθεί απέναντι. Ο υπάλληλός του Υπουργείου Αλήθειας. Ο Γουίνστον Σμιθ. Που ψυχικά επαναστατεί, που βλέπει την Ιδεολογία να καταστρέφεται. Που και θα ερωτευτεί (την Τζούλια… και ως μια μορφή αντίστασης αφού και ο Έρωτας απαγορεύεται, μόνο η ψυχρή επαφή προς αναπαραγωγή είναι εφικτή), που θα αμφισβητήσει το καθεστώς, και θα σκεφτεί και θα επιχειρήσει να ανατρέψει (και σε προσωπικό επίπεδο), την παρακολούθηση από την Αστυνομία Σκέψης, κάθε εκδήλωσης, κάθε αυστηρώς προσωπικών στιγμών, πόσο μάλλον συλλογικών. Θα επιχειρήσει να σταθεί απέναντι στην προπαγάνδα και στην χειραγώγηση. Θα φτάσει όμως στο ποθητό του αποτέλεσμα; Υπάρχει η πανταχού ηλεκτρονική παρακολούθηση!. Ένας ανελέητος μηχανισμός καταστολής. Ο Σμιθ έτσι, θα συνθλιβεί. Θα βασανιστεί βάναυσα (και δεν θα είναι ο μοναδικός) , θα αναγκαστεί να αποκηρύξει τα πιστεύω του, θα προδώσει και αυτόν ακόμη τον ερωτά του. Την Τζούλια. Αφού πρώτη εκείνη τον έχει προδώσει. Το κόμμα έχει τον επιστημονικό τρόπο της ομολογίας, ακόμη και για πράξεις που δεν είναι αυτό καθ’ εαυτό υπεύθυνο, το ανακρινόμενο πρόσωπο. Το Κόμμα έχει τον τρόπο και να σε ακούει και να σε ελέγχει και να καταστέλλει προσωπικές εκτιμήσεις αμφισβήτησης. Εκείνο, έχει τον ‘’τρόπο’’, να σε ‘’καθοδηγεί’’. Και φυσικά να αποδεκατίζει ψυχικά, να συνθλίβει σωματικά, πόσο μάλλον νοητικά, όσους δεν ακολουθούν πιστά τις επιταγές του. Τα βασανιστήρια κύριο σκοπό έχουν τον ψυχολογικό κατακερματισμό, την διαπόμπευση της ανθρώπινής αξιοπρέπειας, την επαναφορά του ατόμου στην άγνοια.
Ο Γουίνστον τελικά θα ‘’ανακατασκευαστεί’’. Θα υποκύψει. Θα αναμορφωθεί.
Η Εξουσία δεν τον ήθελε νεκρό. Δεν θα ήταν νίκη για εκείνη. Τον ήθελε εν ζωή πειθήνιο όργανο. Και τα κατάφερε.
Σας φέρνει κάτι στο νου, όλο αυτό, που γράφτηκε από τον Όργουελ; Σας φέρνει ενώπιον του γεγονότος πως όλα αυτά που περιγράφονται ως μυθιστορηματικά, τα ζείτε. Εδώ και τώρα; Υπάρχει στην δημόσια και ιδιωτική ζωή μια Δαμόκλειος σπάθη που ανά πάσα στιγμή είναι έτοιμη να σας καρατομήσει, στο πρώτο σας, για την Εξουσία , παραστράτημα. Και το πλέον ζοφερό. Είμαστε υπεύθυνοι!! Εμείς είμαστε οι συναινούντες για αυτό το καθεστώς. Εμείς, σε κατάσταση αφασίας, επιτρέπουμε στον Μεγάλο Αδελφό να μας παρακολουθεί, να μας αποδεκατίζει ψυχολογικά και νοητικά, να επιβάλλεται σε κάθε, ανθρώπινα, συναισθηματική έκφραση, ανατρέποντας την, πόσο μάλλον αναθεωρώντας την.
Η Τέχνη εμπνεύστηκε επανειλημμένως από το δυστοπικό αυτό Ουργουελικό μυθιστόρημα. Το μετέφερε στον κινηματογράφο, στο Θέατρο, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, έγινε ακόμη και όπερα.
Ήταν, ομολογώ, ανατριχιαστική(το λιγότερο) εμπειρία η παράσταση που παρακολουθήσαμε, προ ημερών, στο Θέατρο ‘’Δίπυλον’’ της οδού Καλογήρου Σαμουήλ 2 & Διπύλου στον Κεραμεικό.
Βεβαίως, έχει και στη χώρα μας ανέβει ως θεατρική παράσταση, όμως αυτή που είδαμε δεν είχε καμία σχέση ή ομοιότητα με όλες τις προηγηθείσες. Αρχής γενομένης από την απόδοση – Διασκευή που έγινε από την Ελένη Τριανταφυλλοπούλου ( και την καθοριστική Γλωσσική και υφολογική επιμέλεια του Νίκου Μαθιουδάκη). Δημιουργήθηκε ένα πυκνό σε νοήματα έργο και με την θεατρική απόδοση να χωρίζεται σε τρία μέρη. ‘’Οικείος κόσμος’’, ‘’ Δυνατοί στους ρημαγμένους τόπους’’ και ‘’Εξημέρωση’’. Έτσι, θα λέγαμε, ότι δεν είδαμε μια ακόμη διασκευή. Αυτό που μας… καθήλωσε ήταν η αποφυγή της αφηγηματικής απόδοσης, η συμπυκνωμένη ενέργεια που διαχέεται καθ’ όλη την διάρκεια της παράστασης και η μορφή μονολόγου που της αποδόθηκε.
Όπου ένας ηθοποιός ερμηνεύει (εκτός από τον Γουίνστον Σμιθ) και τους υπόλοιπους σημαντικά καθοριστικούς ήρωές του Όργουελ ( Τζούλια, Ο’ Μπάιαν, Μεγάλος Αδελφός).
Ανατρέποντας ερμηνευτικές νόρμες, ο Γιώργος Παπαγεωργίου και αυτοσκηνουθετούμενος, ( με συνεργάτη σκηνοθέτη τον Γιώργο Ματζιάρη και βοηθό την Δώρα Ξαγοράρη), οικοδομεί τους χαρακτήρες, τους προσδιορίζει εμφατικά, ενδύεται την καταλυτική ύπαρξη τους στην δράση. Μια συνεχής υπαρξιακή προσβασιμότητα παρουσιάζεται, ( μέσω της ερμηνείας), στον ψυχισμό του Σμιθ, στην αμφιλεγόμενη εκ των γεγονότων βούληση του για απελευθέρωση από τα βίαια δεσμά της Εξουσίας. Ο κ. Παπαγεωργίου επί της σκηνής, διαλύεται και με έναν θαυμαστό τρόπο ανασυγκροτείται ερμηνευτικά. Εκτρέπεται της γνώριμης ερμηνευτικής προσλαμβάνουσας, διαφεύγει της άνευρής ή διεκπεραιωτικής ερμηνείας, δημιουργώντας τις προσωπικότητες, αυτές που (Ουργουελικά πάντα), θα συντονίσουν καθοριστικά τις αντιδράσεις, τις αποφάσεις, την εξελικτική προς το Χάος, πορεία του Σμιθ. Ο κ. Παπαγεωργίου (υποβοηθούμενος και από την Διδασκαλία κίνησης της Μαρίζας Τσίγκα), πορεύεται, άλλοτε με ασταθή βηματισμό, άλλοτε με μαριονετίστικες κινήσεις, προς την ερμηνευτική γραμμή, της αμφισβήτησης και του φόβου. Μια ερμηνεία που προέκυψε αναμφίβολά από την βαθιά κατάδυση στο νοηματικό σύμπαν του Όργουελ, που ως άκρως οργανωμένη δομηκότητα και με συν ειδικότητα στο πως πρέπει να ‘’παίξει’’, στο πως επιβάλλεται να τοποθετηθεί φωνητικά, ακόμη και σωματικά, με τον πλήρη έλεγχο ακόμη και στις ανάσες του, πόσο μάλλον στις εκφράσεις και αυτού του προσώπου, διαχειριζόμενος τις σιωπές του ή τις παύσεις του να ‘’κραυγάζουν’’, διακτινίζει την Τέχνη της ηθοποιίας σε μια άλλη πειστικότατη διάσταση, όπως το ίδιο το θεατρικό περιβάλλον επιβάλλει.
Η ιδέα της φυσικής παρουσίας κουαρτέτου εγχόρδων επί σκηνής (Τ.Β.Α.), ερμηνεύοντάς τις καθοριστικές μουσικές συνθέσεις του Αλέξανδρου Δράκου -Κτιστάκη, επιβάλλονται ως αναπόσπαστο μέρος και της δράσης και της ατμοσφαιρικής διαθλαστικότητας. Σε αντίθεση με την ηχητική τεχνολογία που κυριαρχεί στην παράσταση και που σαν εγκατάσταση δραστική, επιβάλλεται έντονα. Ηχογραφώντας και αναπαράγοντας φωνές και ήχους , σε τρομακτική ένταση, λουπάροντας τους, σε έναν επαναλαμβανόμενο άξονα, με ήχους οξείς, επεξεργασμένους ηλεκτρονικά, όπου σημαίνοντα ρόλο παίζουν και τα δυναμικά μικρόφωνα, όχι ως στοιχεία χρηστικά, αλλά ως ένα ακόμη στοιχείο επίβλεψης και αυτού του εκφραζόμενου λόγου.
Κατά τον ίδιο καθοριστικό (και ενίοτε τρομακτικό) τρόπο λειτουργούν και οι υποβλητικοί φωτισμοί του Σάκη Μπιρμίλη, που εδώ δεν είναι απλώς ένα επιβεβλημένο θεατρικό μέσον. Είναι η δραματουργική προέκταση της έκρηξης του σκοτεινού, θολερού, απάνθρωπου περιβάλλοντος, που εντατικοποιείτε εντός ενός κλειστοφοβικά σχεδιασμένου σκηνικού (της Αλέγιας Παπαγεωργίου που σχεδίασε και τα σκοτεινού χρώματος κοστούμια με βοηθό την Άρτεμη Αναστασάκη), άχρονου, γεμάτου με βιομηχανικά και τεχνολογικά αντικείμενα, ενισχύοντας έτσι την αίσθηση ότι όλα γύρω, είναι σε κατάσταση εργοστασιακού κατεστημένου και εκφοβιστικού περιβάλλοντος από το οποίο δεν υπάρχει διαφυγή. Η αυστηρή σχεδίαση του σκηνικού, δεν δημιουργεί (και αυτό) καμιά ελπίδα απεγκλωβισμού, καμία δυνατότητα εκ φυγής από το εντοπιστικό ‘’μάτι’’ του Μεγάλου Αδελφού και των προσηλωμένων στην Μεγάλη Ιδέα της ασφυκτικής παρακολούθησης των πολιτών της Ωκεανίας, συνεργατών του.
Μια παραστατική μεταφορά του ‘’1984’’ που σε θέτει προ των αβέβαιων συνειρμών, του ανασφαλούς εφησυχασμού και εκθέτει απερίφραστα την κατοχή και επικυριαρχία του κράτους – δυνάστη, που επιτάσσει την τυφλή υπακοή – υποταγή στις υποδείξεις του. Και το χειρότερο. Αν σηκώσεις κεφάλι, αν τολμήσεις να σκεφτείς και να εκφράσεις τις σκέψεις σου με πράξεις.. τότε θα διαλυθείς. Όμως παρακολουθώντας την παράσταση, κάπου εκεί πίσω μια ελπίδα αχνοφέγγει. Αν αγαπήσεις αληθινά, αν ο Έρωτας γίνει οδηγός σου, μπορεί, ίσως και ένα όνειρο ουτοπιστικό, να γίνει μορφή αντίστασης, στην κακόβουλη και εκδικητική Εξουσία.
‘’1984 – ο Τελευταίος Άνθρωπος’’
στο Θέατρο ‘’Διπυλον’’- Σαμουήλ Καλογήρου 2 – Κεραμεικός
Ημέρες & Ώρες παραστάσεων
από 1/3
Παρασκευή 21:00
Σάββατο 18:00 & 21:00
Κυριακή 19:00
Διάρκεια: 100 λεπτά
Εισιτήρια από 18€ – 20€
Προπώληση εισιτηρίων https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/1984-george-orwell-athina/
