Η ηθοποιός Δανάη Ντέμου μιλάει στο All4fun για την παράσταση «Τερμίτες» που ανεβαίνει στο Θέατρο Ίσον σε σκηνοθεσία του Παναγιώτη Καστρίτση.
Οι Τερμίτες δεν εστιάζουν στην αναπηρία, αλλά στους φροντιστές. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να στραφείτε σε αυτή την αόρατη πλευρά της αναπηρίας;
Είναι, ίσως, αυτή η πλευρά για την οποία μπορούμε να είμαστε, όσο αυτό είναι δυνατό,πιο συγκεκριμένοι ως “φορείς” αυτής της ιστορίας. Υπάρχει μέσα της και η δική μου άμεση ή έμμεση εμπειρία και του Παναγιώτη. Είναι βασικός ο πυλώνας της έρευνας στη δημιουργία ενός κειμένου, αλλά, μοιραία, το κείμενο διαπνέεται από στοιχεία της δική μας ζωής και προσωπικότητας.
Πόσο προσωπικό είναι το έργο για εσάς;
Το έργο έγινε προσωπικό από τη στιγμή που επιλέχθηκε ένα θέμα που με αφορά και με ενδιαφέρει να πάρει τον χώρο και τον χρόνο που πιστεύω πως του αξίζει. Υπάρχουν στιγμές στο έργο όπου δικές μου εικόνες παρεισφρήσαν στο κείμενο κι έπειτα πιο συνειδητά παρέμειναν σε αυτό. Μπορεί, για παράδειγμα, μία φράση να υπάρχει μέσα στην ιστορία κι η αφετηρία της να είναι η γιαγιά μου.
Ποια στιγμή της παράστασης σας δυσκόλεψε συναισθηματικά;
Έχω μνήμες και εικόνες που επανήλθαν στο μυαλό μου με αφορμή το έργο, αλλά προστατεύω τον εαυτό μου όταν διαπιστώνω πως το συναίσθημα έχει το πάνω χέρι τόσο κατά τη διάρκεια της πρόβας όσο και της παράστασης. Συναισθηματικά δεν μένεις εύκολα ανεπηρέαστος, αλλά προσπαθώ να μην αφήνω τα συναισθήματά μου να λειτουργούν ως εμπόδια ή δυσκολίες.
Τι κρατήσατε από τις συνεντεύξεις των ανθρώπων της έρευνας;
Όλα αυτά που κάνουν τους φροντιστές να βρίσκουν τη δύναμη να αντέχουν και να συνεχίζουν με φρέσκια ενέργεια κάθε μέρα της κοινής τους ζωής με το συγγενικό τους πρόσωπο. Υπάρχουν πολλές δύσκολες μέρες, πολλά εμπόδια, αλλά υπάρχουν και άλλες τόσες μέρες φωτεινές και γεμάτες αγάπη και γέλια. Κρατώ, επίσης, την υπάρξη και τη λειτουργία του θεϊκού στοιχείου. Άλλες φορές εμφανίζεται ρητά, άλλες υπονοείται, πάντως βρίσκεται εκεί ακόμη και σε περιπτώσεις ανθρώπων που είναι άθρησκοι.
Πιστεύετε ότι η φροντίδα στην Ελλάδα παραμένει αόρατη;
Ναι. Και θα παραμένει αόρατη όσο το κράτος προσποιείται πως κάνει όλα τα απαραίτητα για τη φροντίδα των ανθρώπων με αναπηρία, σε μία κοινωνία που πολλοί συμπολίτες μας πιστεύουν πως οι ανάπηροι είναι μία μειοψηφία που κάπου αόριστα και ήσυχα βρίσκεται ανάμεσα μας και κάποιοι και πάλι αόριστα και ήσυχα έχουν αναλάβει τη φροντίδα τους. Όταν το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας ενός ανάπηρου ατόμου (να συμπληρώσω πως φροντιστές είναι και όσες/-οι αναλαμβάνουν τη φροντίδα ηλικιωμένων συγγενών ή ατόμων που νοσούν) πέφτει στην οικογένεια -πολύ συχνά σε ένα και μόνο μέλος της οικογένειας- κάτι πάει πολύ λάθος. Η φροντίδα γίνεται βάρος,όταν δεν υπάρχει βοήθεια, όταν ο φροντιστής γίνεται αποκλειστικός νοσηλευτής, όταν δεν υπάρχει το προνόμιο ή η από τύχη οικονομική δυνατότητα, όταν οι πόλεις είναι εχθρικές απέναντι στους ανάπηρους και η μέριμνα στην επαρχία σε πολλές περιπτώσεις ανύπαρκτη. Μιλάμε για αφανείς ήρωες της καθημερινότητας- πολύ ωραίο ως άρθρο σε κάποιο site με αφορμή π.χ. την παγκόσμια ημέρα για την αναπηρία – αλλά ας αναδείξουμε με συνέπεια και με θόρυβο τα εμπόδια που κάνουν αυτούς τους ανθρώπους να παλεύουν ηρωικά για όλα αυτά που οι υπόλοιποι θεωρούμε αυτονόητα αγαθά.
Στο έργο, η καθημερινότητα της ηρωίδας μοιάζει να “ροκανίζεται” σιωπηλά. Τι συμβολίζουν τελικά οι τερμίτες για εσάς;
Οι τερμίτες ζουν κρυμμένοι στα ξύλο. Μεταξύ τους είναι “κοινωνικά” πλάσματα, δημιουργούν μικρές αποικίες και χαράζουν πορείες όλοι μαζί προχωρώντας μέσα στο ξύλο, χωρίς να κάνουν ιδιαίτερο θόρυβο, χωρίς να βγαίνουν στο φως της ημέρας. Μόνο αν πέσει το μάτι σου τυχαία σε μία από αυτές τις μικρές – σχεδόν σε μέγεθος καρφίτσας-τρύπες που φτιάχνουν μπορείς να αντιληφθείς την ύπαρξη τους. Κάπως έτσι είδα και τηνπορεία της ηρωίδας μας, μέχρι το σημείο που καταλαβαίνει πως το φως δεν είναι εκεί ακριβώς που το ψάχνει και ότι μόνο όταν σταματήσει να κρύβεται, θα μπορέσει να το πλησιάσει.
Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Δεν έχω προσδοκίες για το τι θα αποκομίσει ο κάθε θεατής από αυτή την παράσταση και ποια θα είναι τα απόνερα αυτής της εμπειρίας. Είμαι χαρούμενη όταν βγαίνω από το θέατρο, να βλέπω θεατές με όρεξη να μείνουν λίγα λεπτά παραπάνω και να μιλήσουμε για αυτή την ιστορία ή για οποιαδήποτε άλλη θέλουν οι ίδιοι να μοιραστούν.
Μαρία Κωνσταντακοπούλου, 5/2/26
